Chính sách trung lập của Sihanouk làm tổn thương Mỹ và Việt Nam Cộng Hòa

Với quan điểm cho rằng trung lập là vô đạo đức, giới cầm quyền Washington không sao chấp nhận nổi sự việc Campuchia ngày càng mở rộng các  quan hệ về nhiều mặt với các nước xã hội chủ nghĩa, trong đó có VNDCCH. Ngay từ năm 1956, khi lần đầu tiên Campuchia bắt đầu thiết lập các mối quan hệ thương mại với các nước xã hội chủ nghĩa, Mĩ đã gây sức ép bằng cách tạm đình chỉ các viện trợ kinh tế và quân sự, đồng thời khuyến khích hai nước láng giềng của Campuchia là Việt Nam Cộng Hòa và Thái Lan thực hiện chính sách phong toả biên giới, và tiến hành một số các cuộc đột kích quân sự vào sâu trong lãnh thổ Campuchia. Các cuộc xung đột vũ trang ở vùng biên giới của Campuchia với hai nước láng giềng thân Mĩ xảy ra ngày một nhiều.

Không dừng lại ở đây, Mĩ còn sử dụng viện trợ như một công cụ để lôi kéo các phần tử đối lập với chính phủ Sihanouk thành một nhóm với ý đồ tiến hành các hoạt động lật đổ. Các phần tử đối lập đã tập hợp chung quanh ba nhân vật đầu não là Sơn Ngọc Thành, Sam Sary và Đáp Chuôn. Một kế hoạch hành động đã được vạch ra ở Bangkok (do đó có tên là “Kế hoạch Bangkok”) với sự tham gia của đại diện Mĩ, Thái Lan, VNCH. Kế hoạch dự trù vào đầu năm 1959 sẽ gây ra những vụ rối loạn ở thủ đô Phnompenh bằng cách phá hệ thống cung cấp nước và điện, tiến hành một loạt các vụ bắt cóc trẻ con nhằm gieo rắc sự sợ hãi trong người dân thủ đô. Đây sẽ là dấu hiệu khởi đầu cho các cuộc dấy binh ở tỉnh Siêm Riệp và Kompongthom. Sau đó, hai tỉnh này sẽ được tuyên bố là vùng đất của “Campuchia tự do” với các thiết chế chính phủ lần lượt sẽ ra đời, các nhân vật cầm đầu là Sơn Ngọc Thành, Sam Sary và Đáp Chuôn.

Nhưng “Kế hoạch Bangkok” đã sớm bị chính phủ Campuchia phát hiện. Sam Sary phải chạy trốn sang VNCH. Tại Sài Gòn, với sự giúp đỡ của SEATO, Sam Sary đã tuyển mộ được một số người Khmer sinh sống ở vùng châu thổ sông Cửu Long vào các đơn vị của lực lượng vũ trang chống chính phủ Phnompenh – Khmer Serey. Dưới quyền của Sam Sary, các đơn vị này dự tính sẽ xâm nhập vào lãnh thổ Campuchia từ biên giới VNCH, trong lúc những đơn vị Khmer Serey khác đóng trên lãnh thổ Thái Lan dứơi quyền chỉ huy của Sơn Ngọc Thành sẽ xâm nhập vào Campuchia từ phía Tây.

Cả Sam Sary và Sơn Ngọc Thành đều nhận được sự giúp đỡ rất tích cực của Bangkok và Sài Gòn. Họ đã thiết lập đài phát thanh trên vùng biên giới, rải truyền đơn kêu gọi nhân dân Campuchia lật đổ chính phủ Sihanouk. Ngày 25.2.1959, quân đội chính phủ dưới quyền chỉ huy của bộ trưởng Quốc phòng Lon Nol đã hành quân chớp nhoáng vào tỉnh Siêm Riệp và thanh toán ổ chỉ huy của Đáp Chuôn. Ông ta phải bỏ chạy vào sâu trong rừng. Quân chính phủ đã tịch thu được nhiều vũ khí, đạn dược và tài liệu cho thấy có sự can thiệp của nước ngoài vào công việc của Campuchia.

Việc chính phủ Sihanouk phát hiện có bàn tay của Washington, Bangkok và Sài Gòn trong việc tổ chức và thực hiện “Kế hoạch Bangkok” đã khiến cho mối quan hệ  giữa các bên liên quan mau chóng trở nên căng thẳng. Mĩ và các đồng minh Thái Lan và VNCH lên tiếng cáo giác chính phủ Campuchia dung dưỡng những phần tử cộng sản Việt Nam, cho phép họ được trú ngụ trên phần lãnh thổ tiếp giáp với VNCH. Để gây sức ép, quân đội Sài Gòn đã  liên tục mở nhiều cuộc hành quân cả trên bộ lẫn trên không vào trong lãnh thổ Campuchia trong suốt những năm 1960 – 1970. Về phần mình, chính phủ Sihanouk  cáo giác viện trợ Mĩ là một thứ “viện trợ tẩm thuốc độc” (tháng 11.1963). Ngày 20.11, chính phủ Campuchia chính thức thông báo cho Mĩ biết kể từ ngày 1.1.1964, Campuchia khước từ nhận bất kì loại viện trợ nào của Washington: quân sự, kinh tế, kĩ thuật và văn hóa. Ngày 3.5.1965, chính phủ Campuchia đã tuyên bố cắt đứt quan hệ ngoại giao với Mĩ và yêu cầu chính phủ Mĩ triệu hồi đại sứ của mình về  nước. Trước đó, chính phủ Campuchia đã cắt đứt quan hệ ngoại giao với chính phủ Sài Gòn (3.1964). Phải đến tháng 6.1969, Phnompenh mới phục hồi quan hệ ngoại giao đầy đủ với Hoa Kì, sau khi chính phủ Washington đưa ra tuyên bố tán thành đường biên giới Việt Nam – Campuchia như đã được xác định trong các bản đồ sử dụng trong năm 1964.

Việt Nam Cộng Hòa tấn công Campuchia
Sihanouk đã giúp MTDTGPMN rất nhiều trong việc bán lương thực và cho phép các đơn vị hậu cần của MTDTGPMN được đặt trên đất Campuchia. Đổi lại, Sihanouk có được đôla từ phía VNDCCH mà nguồn đôla này có được là từ Trung Quốc.

Sihanouk đánh đu giữa các bên: Mỹ, Việt Nam Cộng Hòa, Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa…nhưng bất thành

Trong bối cảnh quan hệ với Mĩ, Bangkok và  VNCH ngày càng trở nên căng thẳng, Sihanouk đã tìm cách thắt chặt các mối quan hệ với MTDTGPMN và VNDCCH. Trong năm 1964, đã diễn ra nhiều cuộc gặp gỡ giữa đại diện chính phủ Phnompenh với đại diện MTDTGPMN và VNDCCH. Kết quả là trong các ngày 1-9.3.1965 đã diễn ra Hội nghị nhân dân Đông Dương ở Phnompenh. Có mặt tại Hội nghị là đại diện của 39 tổ chức yêu nước của ba nước Đông Dương, trong đó có MTDTGPMN, VNDCCH, Mặt trận yêu nước Lào và Sangkum([1]). Mặc dù có những quan điểm dị biệt về phương thức lập lại hoà bình ở Đông Dương và đảm bảo nền độc lập của các nước trong vùng, tất cả đều nhất trí trong cách đánh giá rằng Mĩ là kẻ thù nguy hiểm nhất hiện nay của nhân dân ba nước Đông Dương. Hội nghị nhấn mạnh: chính Mĩ đã luôn tìm cách phá hoại chính sách trung lập của Campuchia, chính Mĩ đã gây tình trạng căng thẳng hiện nay ở Lào, vi phạm Hiệp định Geneva 1962 về Lào. Chính Mĩ đã tăng cường và mở rộng cuộc chiến tranh xâm lược ở miền Nam Việt Nam và những hành động tiến công quân sự chống  nước VNDCCH. Hội nghị nêu bật tinh thần cách mạng của nhân dân ba nước Đông Dương, nhấn mạnh ý  chí sắt đá, đấu tranh đến cùng cho độc lập dân tộc, chủ quyền và hoà bình của nhân dân ba nước Đông Dương.

Tình trạng căng thẳng trong mối quan hệ giữa Campuchia với Mĩ và VNCH và mối thiện cảm không giấu giếm mà Phnompenh dành cho MTDTGPMNVN và VNDCCH([2]) đã khiến chính phủ Campuchia làm lơ trước việc một số cơ sở tiếp liệu, hậu cần, huấn luyện, dưỡng quân của MTDTGPMNVN được xây dựng trên lãnh thổ Campuchia. Đặc biệt là từ cuối năm 1968, không ít các đơn vị chiến đấu của Mặt trận và các cơ quan  đầu não của nó đã tìm sang lánh nạn hầu tránh những chiến dịch truy kích ráo riết từ phía quân đội Mĩ và quân đội Sài Gòn. Ngày 11.6.1969, chính phủ Campuchia đã chính thức công nhận Chính phủ CMLTCHMNVN. Diễn tiến này đã khiến Sài Gòn và Washington bực tức. Khai thác những khủng hoảng trong nội bộ chính phủ Sihanouk, Washington đã móc nối với những phần tử đối lập trong chính phủ Campuchia để khuyến khích họ tổ chức cuộc đảo chính ngày 18.3.1970 lật đổ Sihanouk.

([1])   Tên đầy đủ là Sangkum Reastr Nlyum (Cộng đồng xã hội bình dân) là một tổ chức chính trị được Sihanouk thành lập tháng 5.1955 để làm chỗ dựa xã hội và chính trị cho đường lối đối ngoại trung lập của ông.

([2])   Tháng 6.1967, chính phủ Campuchia thiết lập quan hệ ngoại giao với VNDCCH. Ngày 22.6, cơ quan đại diện của MTDTGPMNVN được thành lập ở Phnompenh.

Nguồn: Tài liệu học tập nội bộ, Khoa Lịch Sử Trường Đại Học Sư Phạm TP.HCM

Chia sẻ

Bình Luận