Trung Quốc và “đồ chơi mới” có tên quyền lực mềm

Trung Quốc luôn hứng thú với khái niệm “quyền lực mềm”. Một nhà phân tích người Singapore lập luận rằng “quyền lực mềm có vai trò trọng tâm trong tầm nhìn chiến lược của Trung Quốc và làm nổi bật sự nhạy cảm của nước này đối với các cảm nhận từ bên ngoài. Từ đầu những năm 1990, hàng nghìn luận văn và bài báo học thuật về quyền lực mềm đã được xuất bản ở Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Thuật ngữ này cũng đã đi vào ngôn ngữ chính thức của Trung Quốc. Trong diễn văn đề dẫn trước Quốc hội thứ 17 của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) vào ngày 15 tháng 10 năm 2007, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào phát biểu rằng ĐCSTQ phải “đề cao văn hóa như một phần của quyền lực mềm ở đất nước chúng ta… một nhân tố ngày càng quan trọng trong cuộc cạnh tranh về sức mạnh quốc gia tổng thể.

Trung Quốc xưa nay luôn có nền văn hóa truyền thống hấp dẫn, nhưng giờ đây nước này còn đang đi vào lĩnh vực văn hóa đại chúng toàn cầu. Tổng cộng 1,4 triệu sinh viên Trung Quốc đã du học từ năm 1978 đến năm 2008, và vào năm 2009, 220.000 sinh viên nước ngoài đã ghi danh vào các trường đại học Trung Quốc. Các quan chức Trung Quốc dự kiến con số này sẽ tăng lên 500.000 trước năm 2020. Trung Quốc đã tạo ra vài trăm Học viện Khổng Từ trên khắp thế giới để dạy ngôn ngữ và văn hóa Trung Quốc, và vào thời điểm Đài Tiếng nói Hoa Kỳ cắt giảm chương trình tiếng Trung Quốc từ mười chín xuống mười bốn giờ mỗi ngày, Đài Phát thanh Quốc tế Trung Quốc lại tăng thêm chương trình tiếng Anh đến hai mươi tư giờ mỗi ngày”. Trong năm 2009-2010 Trung Quốc đã đầu tư 8,9 tỉ USD vào ”công tác quảng bá ra bên ngoài” gồm cả một kênh tin tức cấp Xinhua phát hai mươi tư giờ nhằm bắt chước AI Jazeera.

Trung Quốc điều chỉnh chính sách ngoại giao để hỗ trợ quyền lực mềm như thế nào?

Trung Quốc cũng đã điều chỉnh chính sách ngoại giao của mình. Đầu những năm 1990, nước này cảnh giác trước các thỏa thuận song phương và bất hòa về mục đích với nhiều nước láng giềng. Sau đó, Trung Quốc tham gia Tổ chức Thương mại thế giới, đóng góp hơn 3.000 quân phục vụ trong các chiến dịch gìn giữ hòa bình của LHQ, được việc hơn trong công tác ngoại giao chống phổ biến vũ khí hạt nhân (gồm cả việc chủ trì các cuộc đàm phán sáu bên về Bắc Triều Tiên), dàn xếp tranh chấp lãnh thổ với các nước láng giềng, và tham gia nhiều tổ chức khác nhau trong khu vực, trong đó, hội nghị thượng đỉnh Á Đông là ví dụ mới nhất. Thuật ngoại giao mới này đã góp phần làm dịu đi nỗi e sợ và giảm thiểu xác suất các nước khác liên minh để cân bằng một cường quốc đang “trỗi dậy”. Theo một nghiên cứu, “Phong cách Trung Quốc là nhấn mạnh các mối quan hệ tượng trưng, các cử chỉ rùm beng, thằng bạn như việc xây lại Tòa nhà Quốc hội Campuchia hoặc Bộ Ngoại vụ Mozambique. Nhưng quyền lực mềm của Mỹ cũng như của Trung Quốc đều có giới hạn. Năm 2006, Trung Quốc sử dụng lễ kỷ niệm các cuộc thám hiểm trên biển của đô đốc nhà  Minh của nước này Trịnh Hòa để tạo ra một câu chuyện nhằm hợp lý hóa cuộc bành trướng hiện đại trên biển của nước này vào Ấn Độ

Dương, nhưng điều đó không sinh ra quyền lực mềm ở Ấn Độ, nơi mà nhiều hiềm nghi về tham vọng biển của Trung Quốc đã dẫn đến bầu không khí nghi kị. Tương tự, Trung Quốc đã cố gắng tăng cường quyền lực mềm của mình bằng việc tổ chức thành công Thế vận hội 2008, nhưng không lâu sau đó cuộc đàn áp trong nước ở Tây Tạng, ở Tân Cương, và đối với các nhà hoạt động như Lưu Hiểu Ba (sau này nhận giải Nobel hòa bình) đã làm suy yếu những thành tích quyền lực mềm của nước này.

học viện khổng tử hà nội
Học Viện Khổng Tử không chỉ là nơi Bắc Kinh triển khai quyền lực mềm của mình, mà còn là nơi tiến hành các hoạt động gián điệp đối với nhiều quốc gia.

Năm 2009, Bắc Kinh tuyên bố kế hoạch bỏ ra hàng tỉ đô la để phát triển các công ty truyền thông khổng lồ toàn cầu để cạnh tranh với Bloomberg, Time Warner, và Viacom “để sử dụng quyền lực mềm thay vì sức mạnh quân sự nhằm thu phục bạn bè nước ngoài”. Nhưng nỗ lực của Trung Quốc đã bị chế độ kiểm duyệt chính trị trong nước cản trở. Bất chấp các nỗ lực nhằm biến Xinhua và Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc thành đối thủ của CNN và BBC, “không có lượng khán giả quốc tế nào xem kiểu tuyên truyền chính trị yếu ớt này”. Phim Bollywood của Ấn Độ xứng đáng nhận được lượng khán giả quốc tế nhiều hơn hẳn phim Trung Quốc làm mất đi tính hiệu quả

Do đó, không có gì ngạc nhiên khi một cuộc trưng cầu thực hiện ở châu Á cuối 2008 cho thấy quyền lực mềm của Trung Quốc ít hơn quyền lực mềm của Mỹ, và kết luận rằng “cuộc tấn công bằng thiện cảm của Trung Quốc cho tới giờ vẫn chưa công hiệu“. Kết quả này được một cuộc trưng cầu của BBC năm 2010 xác nhận. Cuộc trưng cầu 28 nước này cho thấy một hình ảnh Trung Quốc tích cực chỉ có ở Pakistan và châu Phi. trong khi ở châu Á, châu Mỹ, và châu Âu thì ý kiến mẫu mực là từ trung lập đến tệ. Các cường quốc cố gắng sử dụng văn hóa và tài kể chuyện để tạo ra quyền lực mềm nhằm thúc đẩy lợi thế của những nước này, nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng thuyết phục nếu lời nói và biểu tượng không nhất quán với thực tế trong nước.

Có thể dùng quyền lực mềm cho các tương tác “tổng bằng 0″ lẫn các tương tác “tổng dương”. Như ta đã thấy, là một sai lầm nếu nghĩ về quyền lực khả năng tác động người khác để đạt được kết quả mong muốn chỉ đơn giản là “quyền lực đối với” thay vì “quyền lực cùng” người khác. Một số nhà quan sát đã bày tỏ lo sợ về tiềm năng gia tăng quyền lực mềm của Trung Quốc. Điều này sẽ là một vấn đề cho các nước khác hay không còn tùy thuộc vào cách quyền lực này được sử dụng. Nếu Trung Quốc dùng quyền lực mềm của mình để điều khiến chính trị châu Á nhằm loại trừ Mỹ, chiến lược của nước này sẽ gây xung đột, nhưng trong trường hợp Trung Quốc có thái độ của một ”cổ đông có trách nhiệm” trong thời cuộc quốc tế, thì sự phối hợp giữa quyền lực cứng và quyền lực mềm của nước này có thể tạo nên một đóng góp tích cực.

Trung Quốc còn lâu mới bình đẳng về quyền lực mềm với Mỹ hay châu Âu, nhưng sẽ ngu ngốc nếu lờ đi những lợi lộc mà Trung Quốc đang đạt được. May thay, những lợi lộc này có thể tốt cho Trung Quốc và cũng có thể tốt cho các nước khác. Quyền lực mềm không cần thiết phải là trò chơi ”tổng bằng 0”, trong đó, lợi lộc của nước này nhất thiết phải là thiệt hại của nước khác. Nếu Trung Quốc và Mỹ, chẳng hạn, cả hai trở nên hấp dẫn hợn trong mắt nhau, thì xác suất xảy ra các xung đột tai hại sẽ giảm. Nếu quyền lực mềm của Trung Quốc tăng lên làm giảm xác suất xung đột, thì nó có thể là một phần trong mối quan hệ “tổng dương”

Nguồn: Tương lai của quyền lực, Joseph S.Nye, Jr

 

 

Chia sẻ

Bình Luận