Vào đầu mùa Hè năm 2008, tình trạng giá dầu tăng vọt cộng với hạn nộp bản đồ phân định đường ranh cơ sở theo luật biển (UNCLOS) cho Liên Hiệp Quốc gần kề khiến cho những tranh luận công khai tại Philippines về tranh chấp lãnh thổ trên quần đảo Trường Sa của 6 quốc gia trong vùng bùng nổ

Tranh cãi về chủ quyền là điều nhạy cảm chạm vào niềm tự hào quốc gia của người dân Philippines và tạo ra một loạt phản ứng mạnh mẽ bất ngờ. Giải thích sự kiện này, giới phân tích đưa ra hai lý do: trước tiên là vì người dân Philippines có mặc cảm quân đội của họ không đủ sức bảo vệ chủ quyền quốc gia ở quần đảo này; thứ hai là vì mối quan ngại mỗi ngày một sâu sắc về ảnh hưởng đang bành trướng của Trung Quốc trong khu vực. Thêm vào đó, người dân Philippines còn ngờ rằng nạn tham nhũng ngày càng lan rộng trong chính quyền có thể ảnh hưởng đến chính sách của chính phủ Philippines về lãnh thổ. Các bè phái chính trị tại Philippines có những quan điểm khác nhau về việc Philippines nên khẳng định chủ quyền như thế nào trên vùng đảo này.

Trong một động thái ít ra là để phần nào xoa dịu chỉ trích về việc Philippines hợp tác khai thác tài nguyên khoáng sản ở quần đảo Trường Sa với Trung Quốc và Việt Nam, chính quyền Arroyo đã để cho thỏa thuận “thực hiện khảo sát địa chấn chung” với các nước này hết hiệu lực đúng vào ngày hết hạn 30 Tháng Sáu, mà không gia hạn. Thế nhưng biện pháp này chưa đủ để giảm mọi căng thẳng. Một công điện do đại sứ Hoa Kỳ tại Manila Kristie A. Kenney viết, và cũng do chính ông xếp hạng “mật” gửi cho Bộ Ngoại Giao tại Washington ngày 1 Tháng Tám, 2008 do Wikileaks tiết lộ, cho thấy tình hình tại Philippines được Hoa Kỳ theo dõi rất kỹ càng và sát nút. Công điện “mật” nói trên là một bản tường trình đầy đủ của ông đại sứ về những diễn biến xung quanh tranh chấp chủ quyền trên quần đảo Trường Sa, và dự định chỉ được bạch hóa vào Tháng Tám năm 2018, mười năm sau ngày viết. Ðiều này cho thấy tầm quan trọng của tranh chấp Biển Ðông đối với Hoa Kỳ. Phần đầu của công điện nói về bối cảnh của tranh chấp Trường Sa, luật biển, các khuynh hướng giải quyết khác nhau trong chính quyền và tâm lý người dân Philippines, được tóm lược như sau:

Quần đảo Trường Sa ở Biển Ðông, nơi có những hòn đảo dầu tài nguyên thiên nhiên, phần lớn là mỏ dầu, khí đốt, và hải sản là trung tâm của những “tuyên bố chủ quyền chồng chéo giữa Trung Quốc, Philippines, Việt Nam, Ðài Loan, Malaysia, và Brunei.” Trường Sa bao gồm khoảng 100-230 hòn đảo nhỏ, đảo san hô, quặng san hô, trải rộng một vùng hơn 250,000 km2, mặc dù diện tích mặt đất ở các chuỗi đảo này chỉ khoảng năm cây số vuông. Trong năm 1988 và năm 1992, những tranh chấp chủ quyền tại đây đã dẫn đến cuộc đụng độ giữa Hải Quân Trung Quốc và Việt Nam.

tranh chấp biển Đông
Các một mốc thời gian quan trọng xảy ra tại khu vực biển Đông.

Ðến năm 2002, bản “Tuyên bố về cách ứng xử của các bên ở Biển Ðông” (DOC) được ký kết giữa các nước thành viên ASEAN và Trung Quốc, kêu gọi sự tự chế, hợp tác, và cam kết không sử dụng vũ lực, đã phần nào giảm được căng thẳng trong khu vực. Tháng Chín năm 2004, các công ty dầu mỏ quốc gia Philippines và Trung Quốc đồng ý cùng thực hiện thăm dò địa chấn tại Biển Ðông. Tháng Ba năm 2005, thỏa thuận thực hiện khảo sát địa chấn chung giữa Trung Quốc, Việt Nam, và Việt Nam phối hợp hoạt động “trước khi thăm dò” (pre-exploration) ở những nơi được cho là chứa lượng hydrocarbon, và một hợp đồng độc quyền đã được trao cho công ty quốc doanh Trung Quốc để xúc tiến việc nghiên cứu. Tuy nhiên, những thỏa thuận nói trên không làm giảm nhẹ tranh chấp. Trong Tháng Tư năm 2007, Bắc Kinh cáo buộc Việt Nam vi phạm chủ quyền Trung Quốc khi Việt Nam cho phép một tập đoàn dầu khí do British Petroleum của Anh quốc dẫn đầu, phát triển các mỏ khí ngoài khơi bờ biển phía Ðông Nam Việt Nam. Tháng Bảy năm 2007, tàu Hải Quân Trung Quốc bắn vào một tàu đánh cá Việt Nam, giết chết một thủy thủ.

Luật Biển (UNCLOS)

Theo quy định của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển (UNCLOS), Philippines, cùng với Brunei, Malaysia, và Việt Nam, tuyên bố chủ quyền chồng chéo trên toàn phần hay một phần của quần đảo Trường Sa. Philippines phải nộp bản đồ phân định đường ranh cơ sở theo luật biển (UNCLOS) của quần đảo Philippines trước khi hết hạn ngày 12 Tháng Năm, năm 2009.

Vấn đề được đặt ra cho chính phủ Philippines là nên bao gồm quần đảo Trường Sa trong bản đồ phân định đường ranh cơ sở theo định nghĩa của UNCLOS, hay nên hạn chế đường ranh này theo hiệp ước năm 1898 của Paris, theo đó sau khi chiến tranh giữa Tây Ban Nha và Mỹ chấm dứt, Tây Ban Nha nhượng Philippines cho Hoa Kỳ. Ngay cả trong trường hợp thứ hai, theo UNCLOS, Philippines vẫn còn một vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) 200nm (hải lý), và có thể yêu cầu một thềm lục địa mở rộng là 350 nm; thềm lục địa mở rộng này sẽ bao gồm hầu hết tất cả quần đảo Trường Sa. Ngay cả ranh giới của vùng đặc quyền kinh tế 200 nm của Philippines cũng bao gồm hầu hết các hòn đảo, trong khi vùng đặc quyền kinh tế 200 nm của Trung Quốc, Ðài Loan, và Việt Nam bao gồm rất ít hoặc không có hòn đảo nào.

Yếu tố Trung Quốc trong tranh chấp Trường Sa

 Bên cạnh việc phải quyết định vẽ bản đồ đường ranh cơ sở như thế nào, các xì căng đan tham nhũng liên quan đến đầu tư Trung Quốc và tài trợ phát triển đã gây nhiều ảnh hưởng đến tranh luận về quần đảo Trường Sa. Vào Tháng Chín năm 2007, cáo buộc là Mike Arroyo, chồng Tổng Thống Arroyo nhận đút lót hàng triệu đô la từ Trung Quốc để tạo điều kiện thuận lợi cho hợp đồng viễn thông trị giá 349 triệu đô la giữa công ty ZTE của Trung Quốc và Philippines bắt đầu xuất hiện. Hợp đồng này ngay sau đó đã bị loại bỏ. Tiếp theo, cáo buộc về việc chính quyền Arroyo nhận tiền đút lót từ Trung Quốc để thỏa thuận việc “thực hiện khảo sát địa chấn chung” bắt đầu tràn ngập Quốc Hội và trên mọi phương tiện truyền thông. Còn có tin là cũng vì nhận hối lộ Trung Quốc mà chính phủ Arroyo đã tăng áp lực ép Quốc Hội bỏ ý định bao gồm quần đảo Trường Sa trong bản đồ đường ranh cơ sở của Philippines. Trong giữa Tháng Năm năm 2008, các cơ quan truyền thông nhà nước dồn dập đưa tin là có nhiều nhân chứng nhìn thấy có những cuộc họp mật giữa Tổng Thống Arroyo và các viên chức công ty ZTE của Trung Quốc tại Shenzhen, Trung Quốc trong năm 2006, khiến cái gai Trung Quốc càng thêm vướng víu trong mắt quần chúng. Trước đó, căng thẳng lãnh thổ giữa hai bên khiến công trình xây cất một đường rầy dài 80 Km từ vùng thị tứ Manila đến cảng Clark Freeport thuộc dự án North Luzon Railways, do Trung Quốc tài trợ và trúng thầu, cũng phải bị hủy bỏ

 Ba giải pháp khác nhau

 Trong Tháng Tám năm 2007, Thượng Nghị Sĩ Antonio Trillanes nộp dự luật Thượng Viện số 1467, xác định bản đồ đường ranh cơ sở của Philippines bao gồm các quần đảo chính được mô tả trong Hiệp Ước 1898 Paris, cộng với Scarborough Shoal, và phân loại quần đảo Trường Sa theo “chế độ hòn đảo” nằm ngoài các đường ranh cơ sở. Tuy nhiên, trong tháng 12 năm 2007, dự luật Hạ Viện số 3216 do Chủ Tịch Ủy Ban Ngoại Vụ, Dân Biểu Antonio Cuenco nộp, thì đường ranh cơ sở của Philippines không những chỉ bao gồm các quần đảo chính (theo Hiệp Ước Paris), mà còn cả quần đảo Trường Sa và Scarborough Shoal. Dân Biểu Cuenco nói công khai rằng một “note” từ Trung Quốc gửi đến Tòa Ðại Sứ Philippines tại Bắc Kinh Tháng Mười Hai năm 2007 bày tỏ sự “kinh ngạc và quan tâm” là dự luật của ông bao gồm cả quần đảo Trường Sa bên trong đường ranh cơ sở. E ngại rằng việc bao gồm quần đảo Trường Sa trong đường ranh cơ sở lãnh thổ của Philippines sẽ khiêu khích Trung Quốc, làm tăng căng thẳng trong vùng Biển Ðông, và phá vỡ “tình trạng y nguyên” (status quo), chính quyền Arroyo đưa ra giải pháp thứ ba, thúc đẩy Quốc Hội xem xét lại đường ranh cơ sở, để chỉ bao gồm các quần đảo chính, bỏ ra ngoài Trường Sa và Scarborough, và phân loại như “chế độ hòn đảo.” Giới ủng hộ chính quyền lập luận rằng Philippines không có hy vọng giành chiến thắng nếu có một cuộc chiến tranh chống lại Trung Quốc.

Quốc Hội nhốn nháo

Chuyến viếng thăm được đưa tin rầm rộ của Tổng Thống Ðài Loan Trần Thủy Biển đến quần đảo Trường Sa vào ngày 2 Tháng Hai lại làm bùng cháy các cuộc tranh luận về quần đảo này. Vào Tháng Ba, Tư Lệnh Không Quân Philippines, lúc đó là Trung Tướng Pedrito Cadungog thông báo là đường băng (airstrip) sẽ được nâng cấp tại Pagasa Island (còn được gọi là Thitu or Zhongye Dao), nơi có căn cứ quân đội của Philippines và dân số khoảng 300 người. Tham mưu trưởng quân đội Philippines, Tướng Hermogenes Esperon, nhấn mạnh rằng sự hiện diện quân sự được tăng cường ở các đảo sẵn sàng để bảo vệ chủ quyền quốc gia. Mặc dù dự luật hạ viện của Dân Biểu Cuenco bao gồm cả quần đảo Trường Sa và Scarborough Shoal bị tạm gác qua một bên từ ngày 21 Tháng Tư trong sự phản đối của tác giả, vào ngày 22 Tháng Tư, Thượng viện Lãnh đạo Thiểu số Aquilino Pimentel lên án hành động loại bỏ quần đảo Trường Sa ra khỏi lằn ranh cơ sở Philippines của chính quyền Arroyo là phản quốc, và kêu gọi việc thông qua toàn thể dự luật 3216. Ngay sau đó ít lâu, các cuộc đối thoại đã đến điểm tệ hại nhất, khi Thượng Nghị Sĩ Miriam Defensor-Santiago, một người ủng hộ chính quyền, chỉ trích các dân biểu là “nỏ mồm” và gọi các phe lập pháp đối nghịch nhau trước tranh chấp quần đảo Trường Sa là “những kẻ ngốc.”

 Hoa Kỳ khẳng định trung lập

 Sau phần khi trình bày về hiện tình Philippines trong tranh chấp Trường Sa, Ðại Sứ Kristie A. Kenney tường trình cho Hoa Thịnh Ðốn biết về phản ứng của tòa Ðại Sứ Hoa Kỳ tại Manila. Khi được giới truyền thông Philippines hỏi về quan điểm của Mỹ trên quần đảo Trường Sa, đại sứ và tất cả các viên chức chính phủ Hoa Kỳ đã liên tục nhấn mạnh rằng “Hoa Kỳ không phải là một bên trong tranh chấp lãnh thổ trong khu vực,” và rằng “Hoa Kỳ hy vọng là mọi xung đột sẽ được giải quyết một cách hòa bình giữa các bên liên quan theo quy định và luật pháp quốc tế.” Một tình huống cụ thể được Ðại Sứ Kenney đơn cử: Tại buổi lễ khai mạc cuộc tập dượt hải quân song phương có tên “U.S.-Philippine Cooperation Afloat and Readiness Training (CARAT)” được tổ chức ngày 26 Tháng Năm ở Puerto Princesa, Palawan Island, khi truyền thông nhà nước Philippines cố tình hỏi Ðô Ðốc Nora Tyson và vị đại sứ quán đặc trách báo chí Hoa Kỳ về việc liệu sự hiện diện của một lực lượng Hải Quân Mỹ hùng hậu (năm tàu, bao gồm hai tàu khu trục có tên lửa) trong khu vực quần đảo Trường Sa có phải là một động thái chứng tỏ Hoa Kỳ ủng hộ tuyên bố chủ quyền của Philippines hay không, các vị này cẩn thận trả lời rằng “mục đích của tập trận hải quân song phương là để xây dựng khả năng tương tác và hợp tác song phương,” và rằng “cuộc tập trận sẽ không được thực hiện trong khu vực quần đảo Trường Sa, và Hoa Kỳ kêu gọi tất cả các bên giải quyết tranh chấp một cách hòa bình.”

trường sa
Với chính sách đối ngoại mới dưới thời Thủ Tướng Abe, Nhật Bản sẽ hỗ trợ kinh tế và quân sự cho các nước đang có tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc ở biển Đông.

Ðánh giá tình hình, Ðại Sứ Kenney viết: “Tranh chấp tại quần đảo Trường Sa đẩy chính quyền Arroyo vào một thế khó xử về mặt chiến lược. Niềm tự hào dân tộc và sự nghi ngờ của đa số dân chúng về mưu đồ của Trung Quốc đòi hỏi chính quyền phải khẳng định chủ quyền quốc gia một cách cứng rắn hơn. Thêm vào đó các điều khỏan của luật biển UNCLOS cũng thuận lợi cho việc khẳng định chủ quyền của Philippines.” Ðại Sứ Kenney lập luận rằng vì thế, chính quyền Arroyo buộc lòng phải để cho thỏa thuận “thực hiện khảo sát địa chấn chung” mất hiệu lực khi nó hết hạn vào ngày 30 Tháng Sáu, dù biết rằng làm thế sẽ tạo ra một trở ngại ngọai giao với Trung Quốc. Mặt khác, cũng theo nhận định của Ðại Sứ Kenney, Philippines là vế yếu hơn trong một quan hệ ngày càng bất đối xứng, và quân đội Philippines hiện đang phải đối phó với các lực lượng nổi dậy, nên sẽ khó rảnh tay để có mặt ở Biển Ðông. Hiển nhiên để cho căng thẳng leo thang đến mức độ phải đối đầu quân sự không có lợi cho Philippines. Trong phần kết của công điện, Ðại Sứ Kenney đưa ra một dự đoán, mà giờ đây nhìn lại chúng ta thấy thật chính xác: “Trong bối cảnh dầu tăng giá cả và nhu cầu phải có năng lượng dự trữ ngoài khơi ngày càng cao, có nhiều nguy cơ tranh chấp chủ quyền ở Biển Ðông sẽ ngày càng trở nên căng thẳng.”

Chia sẻ

Bình Luận