Tại sao Đài Loan lại quan trọng quá mức đối với Trung Quốc?

Người Mỹ thường tự hỏi vì sao người Trung Quốc lại quan tâm quá nhiều đến Đài Loan như vậy. Tất nhiên tất cả các nước đều không dễ gì từ bỏ lãnh thổ của mình, bất kể vùng lãnh thổ đó có quan trọng hay không. Nhưng làm sao Trung Quốc lại có thể dự liệu cuộc chiến tranh đầy mạo hiểm với Hoa Kỳ và hy sinh tất cả thành tựu kinh tế đã đạt được chỉ để giữ chặt lấy hòn đảo nhỏ bé với 23 triệu dân và 90 dặm bờ biển?

Điều này không phải do Đài Loan là một mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Trung Quốc. Trong Chiến tranh Lạnh, hòn đảo này đã từng được gọi là “tàu sân bay không thể chìm” của Hoa Kỳ, nhưng Hoa Kỳ không hề có lực lượng quân sự nào tại đây kể từ 1979. Trung Quốc cũng không lo ngại gì về sức mạnh quân sự của Đài Loan.

Căn nguyên mối bận tâm cố hữu của Trung Quốc đối với Đài Loan thuần túy là nội bộ, liên quan tới an ninh của chế độ, chứ chẳng dính dáng gì tới an ninh quốc gia. Dân chúng quan tâm đặc biệt tới Đài Loan là bởi vì Đảng Cộng sản đã dạy họ phải quan tâm qua sách giáo khoa và các phương tiện truyền thông. “Cảm xúc mạnh mẽ với Đài Loan là do sự giáo dục của Trung Quốc,” một chuyên gia người Trung Quốc nói: “Quan điểm của dân chúng về Đài Loan đã được xây dựng từ 50 năm nay bởi chiến dịch tuyên truyền của Đảng Cộng sản,” một người khác xác nhận hòn đảo Đài Loan không phải là một phần thiết yếu thuộc Trung Quốc hàng ngàn năm nay. Nhà Thanh đã chiếm quyền kiểm soát Đài Loan cùng với Tây Tạng, Tân Cương, Mông Cổ, và Mãn Châu từ thế kỷ 17 và rồi mất quyền này khi bị đánh bại trong Chiến tranh Trung-Nhật 200 năm sau đó.Trong thập niên 1940, Mao Trạch Đông trên thực tế đã nói với Edgar Snow, một nhà báo người Mỹ, rằng sau khi Đảng Cộng sản đánh bại Nhật Bản, họ sẽ để cho Đài Loan độc lập.

Các sách giáo khoa miêu tả lịch sử của Đài Loan và Trung Quốc như là một câu chuyện đạo đức trong đó Trung Quốc đã bị các cường quốc nước ngoài bóc lột khi nước này còn yếu. Nhật Bản đã cướp Đài Loan từ chính quyền nhà Thanh năm 1895. Dưới thời Đảng Cộng sản, Trung Quốc đã đánh bại Nhật Bản trong Chiến tranh Thế giới II, và Đài Loan cần được trả lại cho Trung Quốc từ lúc đó. Nhưng Hoa Kỳ đã can thiệp bằng Hạm đội 6 trong Chiến tranh Triều Tiên nhằm giữ Đài Loan mãi mãi tách rời khỏi Trung Quốc. “Bách niên quốc sĩ” sẽ không kết thúc cho đến khi Trung Quốc đủ mạnh để thống nhất đất nước. Giống như mọi tuyên bố đòi lại lãnh thổ khác, thái độ Của Trung Quốc đối với Đài Loan không phải là chuyện lãnh thổ mà là vấn đề danh dự quốc gia.

Trong những năm 1990, Đảng Cộng sản tìm cách tăng cường sự ủng hộ của dân chúng bằng cách xây dựng hình ảnh Đảng là người bảo vệ danh dự quốc gia trên trường quốc tế. Theo chuyên gia về Trung Quốc Tom Christensen: “Hơn bất cứ lúc nào, Đảng Cộng sản đang dựa vào đòn bẩy lâu dài là chủ nghĩa dân tộc [ví dụ, việc tái thống nhất Đài Loan}. Trên thực tế, bên cạnh việc nâng cao mức sống của người dân, đối với vị thế cầm quyền của Đảng Cộng sản, không gì quan trọng bằng việc bảo đảm danh dự dân tộc.

Chính sách đối ngoại của Mỹ với Đài Loan
Hoa Kỳ có sức ảnh hưởng rất lớn đối với Đài Loan, là hộ thần của quốc gia này. Nếu quan hệ giữa Washington-Bắc Kinh trở nên tốt đẹp sẽ ảnh hưởng rất lớn đến an ninh và lợi ích của hòn đảo này.

Phương tiện truyền thông Bắc Kinh nói gì về Đài Loan và Hoa Kì?

Các phương tiện thông tin đại chúng của Trung Quốc đang hoạt động theo cơ chế thị trường tung hứng tình cảm của công chúng đối với vấn đề Đài Loan. Một nhà báo giải thích: “Chủ đề Đài Loan rất ăn khách. Do đó bạn có thể thấy rất nhiều bài viết về Đài Loan được đăng ở trang nhất.” Bạn có thể dễ dàng tìm thấy các bài báo viết về kết quả các cuộc khảo sát cho thấy 90% dân Trung Quốc cảm thấy tức giận trước các hành động khiêu khích mới nhất của Đài Loan. Khi Tổng thống George W. Bush vô ý dùng cụm từ “Cộng hòa Đài Loan”, báo chí Trung Quốc nháy bố vào chỉ trích. Khi tìm thấy trong báo cáo của Lầu Năm Góc dòng thông tin rằng nếu bị tấn công, Đài Loan sẽ cân nhắc trả đũa nhằm vào các mục tiêu quan trọng của“ Trung Quốc Đại lục như Đập Tam Hiệp, các nhà báo lập tức suy luận rằng chính Hoa Kỳ gợi ý việc tấn công đập. Một giáo sư đại học ở Bắc Kinh nói: “Chính phủ chúng ta không thể bỏ qua bất cứ lỗi lầm nào của Hoa Kỳ trong vấn đề Đài Loan vì dân chúng sẽ coi đó là hành động phục tùng. Do vậy phát ngôn viên của chính phủ phải lên tiếng.”

Tuyệt đại đa số dân Trung Quốc tin rằng Đảng Cộng sản sẽ sụp đổ nếu không dùng vũ lực để ngăn cản một Đài Loan độc lập. Một sinh viên đại học Trung Quốc cho biết như sau: ”Nếu không thể lấy lại Đài Loan, chính phủ Trung Quốc sẽ mất kiểm soát đối với dân chúng. Điều đó sẽ cho thấy chính quyền quá yếu kém, không thể bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ vì vậy người dân sẽ muốn thay đổi chính quyền, thậm chí có thể đòi hóa thể chế dân chủ.” Mối liên hệ giữa Đài Loan và sự sống còn về quyền lực của Đảng Cộng sản Trung Quốc khiến vấn để này trở thành “cái gai” trong nền chính trị nước này. Việc xử lý hỏng vấn đề Đài Loan sẽ gây ra tình thế bẽ mặt về chính trị hoặc có thể còn tồi tệ hơn. Điều này cũng có nghĩa là gần như không thể ngăn cản Trung Quốc sử dụng vũ lực chống Đài Loan nếu các lãnh đạo Đảng tin rằng việc đó là cần thiết để bảo vệ quyền lực của họ.

Ít người có thể mô tả rõ ràng làm thế nào một cuộc khủng hoảng Đài Loạn có thể hạ bệ Đảng Cộng sản Trung Quốc- để lật đổ chính phủ, bên cạnh sự bất bình của đa số dân chúng, cần rất nhiều điều kiện. Và thực tế, một khi bạn hiểu rõ giới chóp bu chính trị ở Bắc Kinh, bạn sẽ nhận thấy đấy là một “đám đông trầm lặng”, quan tâm đến phát triển kinh tế hơn là chuyện Đài Loan.

Một giáo sư tại Bắc Kinh thú nhận: “Tôi tin rằng Trung Quốc có thể cho phép Đài Loan độc lập. Trung Quốc đủ lớn để đồng ý với việc này. Tôi chỉ có thể thổ lộ quan điểm này với rất ít người như vợ tôi hoặc một hai người bạn khác. Vợ tôi thì không đồng ý với tôi. Ông nói, lãnh đạo Trung Quốc có thể thay đổi quan điểm của công chúng, ví dụ bằng cách đưa ra các dạng thức mới về chủ quyền, nhưng “trước hết họ phải tin vào điều đó, nhưng họ lại không tin. Những nguy cơ chính trị tôn cũng chờ đón họ. Họ có thể bị khép tội phản bội. Bạn không thế nói chuyện như thế này ở Trung Quốc ngay cả trong thời đảm các chính sách mềm dẻo chiếm ưu thế.”

Một tác giả táo bạo của Trung Quốc đã viết rằng “Nếu một cuộc xung đột quân sự quy mô lớn xảy ra liên quan đến Đài Loan. Có lẽ chúng ta không nên quá kỳ vọng rằng hầu hết người dân Trung Quốc Đại lục sẽ luôn luôn ủng hộ tích cực cho một cuộc đấu tranh quân sự tốn kém khủng khiếp mà kết quả lại đáng ngờ”.

Tuy nhiên, câu chuyện kỳ bí nối kết sự sống còn chính trị của chế độ Đảng Cộng sản Trung Quốc với vấn đề Đài Loan phổ biến rộng đến mức nó tạo ra hẳn một thực tế chính trị của riêng mình, đặc biệt là trong các tổng hành dinh của Đảng Cộng sản. Và chắc chắn, một khi tiếng súng bắt đầu, người dân được mong đợi là sẽ tập hợp quanh là cờ đỏ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Trong khi nhiều vấn đề chính sách đối ngoại khác có thể được giao cho các quan chức cấp cao hoặc thậm chí cho Bộ Ngoại giao, chính sách về Đài Loan luôn luôn được coi là trách nhiệm của lãnh đạo tối cao Trung Quốc (Mao Trạch Đông, Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Dân, và giờ là Hồ Cẩm Đào). Cách tiếp cận của những nhà lãnh đạo này đối với Đài Loan phụ thuộc vào ba yếu tố: chính trị trong nước, tình hình hiện tại của Đài Loan, và lập trường hiện tại của Hoa Kỳ về vấn đề xuyên eo biển. Một nhà lãnh đạo càng tự tin về quyền lực của mình, thì người đó càng có khả năng thực hiện một cách tiếp cận linh hoạt, kiềm chế đối với Đài Loan. Nhưng nếu tổng thống Đài Loan ném sang Đại lục những ngôn từ quá khích về quan hệ hai bờ, thì bất cứ ai ở Bắc Kinh cũng không thể ủng hộ cách tiếp cận dung hòa. Lập trường của Hoa Kỳ cũng rất quan trọng. Nếu Nhà Trắng tích cực thuyết phục Đài Loan bỏ các hành động khiêu khích điều đó sẽ giúp lãnh đạo Trung Quốc tự kiềm chế và không hành động thái quá.

Mọi tuyên bố hoặc hành động của lãnh đạo Trung Quốc và Đài Loan đầu trước tiên nhắm đến dư luận trong nước, sau đó là Hoa Kỳ do họ hy vọng Hoa Kỳ sẽ kiềm chế Đài Loan, và cuối cùng chính là Đài Loan. Theo một giáo sư ở Thượng Hải: “Lãnh đạo không thể bị mất mặt trước bất cứ ai trong số ba đối tượng này.”

Nguồn: Gã Khổng Lồ Mất Ngủ, NXB Nhã Nam, Susan L.Shirk

Bài viết có thể bạn quan tâm:

  1. Tưởng Kinh Quốc, hùm xám của quân đội Quốc Dân Đảng
  2. Những điều nên biết về Đại Hội Đảng Cộng Sản Trung Quốc lần thứ 19
  3. Vai trò của Trung Quốc trong chiến tranh Việt Nam
  4. Đặng Tiểu Bình: Cha đẻ của Trung Quốc tư bản đỏ

 

Chia sẻ

Bình Luận