Trung thành và tạo liên minh là cách Hồi Giáo thống trị

Cấu trúc của sự trung thành chính trị trong thế giới Ảrập và đạo Hồi nói chung là đối lập với phương Tây hiện đại. Đối với phương Tây, nhà nước dân tộc là đỉnh của sự trung thành chính trị. Những nhóm nhỏ hơn phải phụ thuộc và được tính vào sự trung thành đối với các nhà nước dân tộc. Những nhóm vượt quá khuôn khổ các nhà nước dân tộc, các cộng đồng ngôn ngữ và tôn giáo, hay các nền văn minh đòi hỏi sự cam kết và lòng trung thành ít chặt chẽ hơn. Bên cạnh sự tiếp nối các thực thể trung thành nhiều hơn hay ít hơn, lòng trung thành kiểu phương Tây do vậy có chiều hướng đỉnh nằm ở phần giữa, lòng trung thành, ở một mức độ nhất định, uốn cong theo hình chữ U ngược. Trong thế giới đạo Hồi, cấu trúc của sự trung thành gần như là hoàn toàn ngược lại, trống rỗng ở giữa thang bậc. Theo Ira Lapidus, “hai cấu trúc căn bản, có nguồn gốc và bền vững” là gia đình, thị tộc và bộ lạc ở một bên và “những nhóm văn hóa, tôn giáo và để chế trên một phạm vi lớn chưa từng thấy” ở phía bên kia. Một học giả Libya cũng có nhận xét tương tự, “chế độ bộ lạc và tôn giáo (đạo Hồi) đã đóng và vẫn đóng vai trò quan trọng và mang ý nghĩa quyết định đến sự phát triển chính trị, văn hóa, kinh tế và xã hội ở các xã hội và các thể chế chính trị Ảrập.

Trên thực tế, hai cấu trúc này đan xen vào nhau và được coi là những yếu tố và là những biến số quan trọng nhất định hình và quyết định văn hóa chính trị Arập và trí tuệ chính trị Arập”. Các bộ lạc là trung tâm của hệ thống chính trị trong các nhà nước Ảrập mà nhiều nhà nước trong số đó, như Tahsin Bashir đã nêu, đơn giản chỉ là “các bộ lạc với những lá cờ. Người sáng lập nhà nước Arập Xêut đã thành công phần lớn nhờ khả năng tạo ra một liên minh giữa các bộ lạc thông qua hôn nhân và một số biện pháp khác, và nền tảng chính trị của Arập Xêut vẫn tiếp tục là hệ thống chính trị trên cơ sở bộ lạc, tách người Sudaris ra khỏi người Shammars và các bộ lạc khác. Ít nhất đã có tới 18 bộ lạc có vai trò quan trọng trong sự phát triển của Lebanon, và có khoảng 500 bộ lạc đang sinh sống ở Sudan, trong đó bộ lạc lớn nhất chiếm khoảng 12% dân số Sudan.

Trung Á trong lịch sử không tồn tại các bản sắc dân tộc. Lòng trung thành thể hiện đối với bộ lạc, thị tộc và gia đình gồm nhiều thế hệ, chứ không phải là đối với quốc gia. Ở thái cực khác, người dân đã cùng chung “ngôn ngữ, tôn giáo, văn hoá và phong cách sống”, và Hồi giáo là lực lượng thống nhất quần chúng mạnh nhất, thậm chí mạnh hơn cả quyền lực của hoàng gia. Có khoảng một trăm thị tộc sinh sống ở các vùng miền núi và đồng bằng đã cùng tồn tại với người Chechnya và các dân tộc Bắc Caucasus và kiểm soát chính trị và kinh tế ở mức độ mà, hoàn toàn trái ngược với nền kinh tế kế hoạch của Liên Xô, người Chechnya được nói đến là có một nền kinh tế “thị tộc”.

Hồi Giáo và Gaddafi.
Cái chết của nhà độc tài Gaddafi là minh chứng cho sự rạn vỡ liên minh giữa các bộ tộc tại Libya và sự cân bằng lợi ích không khôn khéo giữa các bên của ông.

Trên toàn thế giới đạo Hồi, nhóm nhỏ và lòng trung thành tuyệt đối, bộ lạc và ummah, là những tiêu điểm chính của lòng trung thành và sự cam kết, còn nhà nước dân tộc ít có ý nghĩa hơn. Trong thế giới Arập, các nhà nước đang tồn tại đều có các vấn đề về luật pháp, bởi vì phần đông là các thể nước độc tài, là sản phẩm của chủ nghĩa đế quốc châu Âu, và ranh giới của các nhà nước này thường không đồng nhất với ranh giới các nhóm dân tộc, chẳng hạn như người Berber (một bộ tộc Bắc Phi sống ở Barbary và sa mạc Sahara) và người Kurd (sống ở vùng giáp giới Thổ Nhĩ Kỳ và Iran). Các nhà nước này đã chia cắt dân tộc Arập, nhưng mặt khác một nhà nước Panama-Arập cũng chưa bao giờ trở thành hiện thực. Thêm vào đó, ý tưởng về các nhà nước dân tộc có chủ quyền là không phù hợp với tín ngưỡng Hồi giáo và uy thế của ummah. Giống như một phong trào cách mạng, trào lưu chính thống Hồi giáo đã khước từ nhà nước dân tộc để đổi lấy sự thống nhất của đạo Hồi. Sự yếu kém của nhà nước dân tộc trong thế giới đạo Hồi cũng thể hiện một thực tế là, trong khi có nhiều cuộc xung đột xảy ra giữa các nhóm Hồi giáo trong những năm sau Chiến tranh Thế giới thứ Hai, các cuộc chiến tranh lớn giữa các nhà nước Hồi giáo lại rất ít, trong đó đáng kể nhất là những cuộc chiến tranh mà Iraq tiến hành xâm lược các nước láng giềng.

Trong thập kỷ 1970 và 1980, những nhân tố tiếp sức cho sự hồi sinh của đạo Hồi bên trong các nước cũng đồng thời là những nhân tố củng cố sự xác định về bản sắc, ummah hay nền văn minh Hồi giáo là một tổng thể. Một học giả đã quan sát ở giữa thập kỷ 1980:

Một sự quan tâm sâu sắc với bản sắc và sự thống nhất Hồi giáo đã được thúc đẩy bởi quá trình phi thuộc địa hoá, tăng dân số, công nghiệp hoá, đô thị hoá và một trật tự kinh tế quốc tế đang thay đổi công với sự giàu có về dầu lửa dưới lòng đất của các quốc gia Hồi giáo. Số lượng người hành hương đến Mecca tăng vọt, chứng tỏ nhận thức ngày càng cao về một bản sắc chung của những người Hồi giáo đến từ những miền đất xa như Trung Quốc và Senegal, Yemen và Bangladesh. Số lượng sinh viên từ Indonesia, Malaysia, Philippines và châu Phi đến học tập trong các trường đại học ở Trung Đông ngày càng tăng, truyền bá tư tưởng và thiết lập các mối quan hệ cá nhân xuyên biên giới. Các cuộc hội thảo và tư vấn thường xuyên và ngày càng tăng giữa các trí thức Hồi giáo và ulama (giáo sĩ) được tổ chức ở các trung tâm như Tehran, Mecca và Kuala Lumpur…Các băng video truyền bá những bài thuyết giảng của nhà thờ Hồi giáo đã vượt biên giới quốc gia, và do vậy những nhà truyền giáo có ảnh hưởng lớn ngày nay đã đến với thính giả bên ngoài cộng đồng của họ.

Ý thức về một sự đoàn kết Hồi giáo cũng được thể hiện

Và được khuyến khích trong những hành động của các nhà nước và các tổ chức quốc tế. Năm 1969, các nhà lãnh đạo Arập Xêut, cùng làm việc với các nhà lãnh đạo Paskistan, Maroc, Iran, Tunisia và Thổ Nhĩ Kỳ, đã tổ chức hội nghị thượng đỉnh đầu tiên ở Rabat. Bên cạnh đó, Tổ chức Hội nghị Hồi giáo (OIC) cũng chính thức được thành lập với trụ sở ở Jiddah năm 1972. Hầu hết các nhà nước có số lượng tín đồ Hồi giáo lớn hiện nay đều thuộc Hội nghị và đây là tổ chức liên quốc gia duy nhất. Chính phủ các nước Cơ Đốc giáo, Chính thống giáo, Phật giáo và Ấn Độ giáo không có các tổ chức liên quốc gia với các thành viên trên cơ sở tôn giáo, song các chính phủ Hồi giáo đã làm được điều này. Bên cạnh đó, chính phủ các nước như Arập Xêut, Pakistan, Iran và Libya đã cấp tài chính và ủng hộ các tổ chức phi chính phủ như Đại hội Hồi giáo Thế giới (theo sáng kiến của Pakistan), Liên đoàn thể giới Arập (theo sáng kiến của Arập Xêut), cũng như “nhiềtấ thể chế, phe phái, phùng trào và nhóm khác, thường rất biệt lập, được coi là có chung định hướng tư tưởng” và là những tổ chức đang “nuôi dưỡng dòng thông tin và các nguồn lực trong thế giới Hồi giáo”.

Nguồn: Sự Va Chạm Của Các Nền Văn Minh, Samuel P. Huntitngton

Bài viết có thể bạn quan tâm

  1. Cuộc cách mạng Hồi Giáo Iran, cuộc cách mạng thay đổi cả Trung Đông
  2. Có nên áp dụng mô hình dân chủ vào thế giới Hồi Giáo-Trung Đông?
  3. Vương quốc Oman, “Thái Lan” ở khu vực Trung Đông
Chia sẻ

Bình Luận