Ngày 17/8 vừa qua, tòa phúc thẩm Hồng Kông đã tuyên án tù đối với ba thanh niên lãnh đạo phong trào dù vàng (Umbrella Movement) là Hoàng Chi Phong (Josua Wong chi-fun), La Quán Thông (hay được biết đến là Nathan Law) và Chu Vĩnh Khang (Alex Chow). Bản án đã tuyên cũng đặt dấu chấm hết cho dư âm của phong trào sinh viên đấu tranh vì dân chủ của Hồng Kông năm 2014 của các sinh viên này.

Xã hội Hồng Kông trông như thế nào trước khi phong trào dù vàng bùng nổ?

Hồng Kông là một đô thị phát triển với quy mô dân số hơn 7 triệu người. Từ thời thuộc địa của Anh, các phong trào đấu tranh đòi cải thiện đời sống và quyền lợi chính trị đã xuất hiện. Đỉnh cao là giai đoạn 1956-1967 với các xung đột đẫm máu giữa người biểu tình và cảnh sát. Đấu tranh buộc nhà cầm quyền Hồng Kông đi tới biện pháp thỏa hiệp và sau năm 1967, Hồng Kông bắt đầu chuyển mình mạnh mẽ với các cải cách dân sinh, dân chủ. Từ thập niên 1980, nguồn vốn đầu tư ngày càng lớn của Trung Quốc đại lục đổ vào Hồng Kông và cùng với sự nóng lên ngày càng tăng của kinh tế Trung Quốc bấy giờ, Hồng Kông càng được hưởng lợi. Tuy nhiên không chỉ Trung Quốc mà phải kể thêm nguồn đầu tư của Đàn Loan, Singapore, Nhật, Mỹ và châu Âu, tất cả mới tạo nên sự phồn vinh của kinh tế Hồng Kông. Lý Gia Thành trở thành tỷ phú nhờ hoạt động thâu tóm bất động sản từ cuối thập niên 1960 và cho thuê, bán lại vào thời kỳ kinh tế tăng trưởng năng động này. Đặc điểm của xã hội Hồng Kông là chi phí sinh hoạt đắt đỏ, bình quân một người lao động phải chi đến 40% thu nhập cho tiền nhà. Tuy nhiên đây không phải là vấn đề lớn với một số người Hồng Kông, vì có đến 8,5% hộ dân ở đô thị này có thu nhập hằng năm trên 1 triệu USD, tương phản với khoảng 20% dân số sống ở ngưỡng nghèo khổ. Hàng trăm nghìn căn hộ ở đây bị bỏ trống trong khi có đến 50.000 cư dân phải chọn sống trong các chuồng chó diện tích 2×0,9m, và hơn 200.000 người đang chờ đến lượt mình!

Một người đàn ông sống trong chuồng chó ở Hồng Kông. Phía trên và dưới là những chuồng của người khác

Đến lượt mình, người Hồng Kông phải chật vật tranh việc làm với lao động di cư từ Trung Quốc Đại Lục. Do sự yếu kém của hệ thống công đoàn và phong trào xã hội nên mức lương tối thiểu mãi đến năm 2010 mới được chính quyền Hồng Kông ấn định, đó là 28 đô la Hồng Koong cho mỗi giờ làm việc. Đây là thu nhập chết đói vì nó không đủ để mua một vé tàu điện từ khu Mongkok đến sân bay!

Thất nghiệp và điều kiện sống ngày càng tồi tệ là nguyên nhân thúc đẩy người dân Hồng Kông bất mãn với các định chế hiện tại và những chính sách mà người ta nghĩ nó sẽ bóp nghẹt hơn nữa cuộc sống khốn khó của họ. Đây chính là nguyên nhân phát sinh các phong trào đấu tranh từ thập niên 1990 đến nay.

Phong trào dù vàng đấu tranh vì điều gì?

Chính quyền Bắc Kinh muốn đặc khu trưởng của Hồng Kông phải được họ đề cử trước khi toàn thể dân Hồng Kông bầu người đó. Liệu có dân chủ không khi bộ máy thống trị cử ra một cá nhân để chúng ta bầu lên, để họ tiếp tục duy trì sự thống trị đó? Dĩ nhiên là không, vì vậy bất bình lan rộng đã dẫn tới sự xuống đường của nhiều học sinh sinh viên.

Mặc dù có sự tham gia của người dân Hồng Kông ở một số thời điểm, nhưng lãnh đạo của phong trào và đường lối đấu tranh của nó thể hiện tính chất sinh viên của nó: thiếu kinh nghiệm chính trị.

Các lãnh đạo phong trào không biết liên kết các giai tầng xã hội khác nhau vào cùng một mục tiêu chung. Họ từ chối các lãnh đạo có kinh nghiệm của phong trào Chiếm giữ Trung tâm (mặc dù cả hai đều chung mục tiêu). Họ thờ ơ trước tín hiệu liên minh của 10.000 công nhân cảng vốn đã đình công vào ngày 1/10/2014. Mục tiêu của Phong trào dù vàng là bầu cử dân chủ cho Hồng Kông nhưng không được động chạm đến tài sản tư hữu của ai và không được phản kháng khi bị cảnh sát đàn áp.

Một áp phích viết: Chúng ta chỉ đấu tranh vì dân chủ, không vì thứ gì khác

Liệu có bất cứ cuộc đấu tranh nào không đổ máu mà đòi hỏi được quyền lợi chính trị chưa? Chưa hề có trong lịch sử nhân loại. Đám đông tay không tấc sắt chỉ có thể gia tăng nhiệt độ cuộc đấu tranh nếu có thể chống lại cuộc bố ráp giải tán của cảnh sát và đây là bản tính tự nhiên của mọi cuộc biểu tình: biểu tình – cảnh sát trấn án và phản kháng – gia nhiệt dẫn đến gia tăng quy mô và cường độ biểu tình. Đây là sai lầm về chiến thuật.

Các đòi hỏi chính trị của cuộc biểu tình càng dài thì người ta càng không biết làm thế nào để hiện thực hóa các đòi hỏi ấy. Hoặc, thật ra điều người ta muốn là các yêu cầu cải thiện đời sống kinh tế chứ không phải thuần túy chính trị. Và đây là điều thực sự xảy ra ở Phong trào dù vàng. Nếu hỏi mục tiêu đấu tranh của họ là gì, hầu hết mọi người sẽ liệt kê những yêu sách chính trị của mình. Nhưng nếu hỏi tại sao họ lại tham gia, người biểu tình sẽ thú nhận: vì lý do kinh tế – cải thiện lương, tình trạng thất nghiệp và nhà ở. Sự lúng túng thể hiện rất rõ trong yêu sách chung chung về dân chủ: Chúng ta chỉ đấu tranh cho dân chủ chứ không vì thứ gì khác!

Phía cuối con đường biểu tình đã thấy ánh sáng của cuộc đấu tranh khác, quy mô rộng hơn đòi hỏi quyền lợi chính trị thuần túy. Nhưng Phong trào dù vàng không biết cách kết hợp ngọn cờ của cả đấu tranh chính trị và đấu tranh kinh tế, cho nên không tập hợp được một giai cấp cụ thể nào đứng vào cuộc đấu tranh của mình, và thất bại.

Đám đông biểu tình với ô dù che chắn họ khỏi hơi cay vòi rồng của cảnh sát

Và ở Việt Nam chúng ta đang nghe những tiếng gọi đấu tranh vì dân chủ cũng hệt như thế. Chừng nào chưa song hành đấu tranh triệt tiêu hết nguồn gốc của mọi bất công trong xã hội này, chừng đó mỗi cuộc tranh đấu là một chú bồ câu gãy cánh.

Chia sẻ

Bình Luận