Nam Tư, căng thẳng gia tăng xuất phát từ xung đột sắc tộc

Xung đột tại khu vực Balkan, cụ thể là Nam Tư càng trở nên căng thẳng hơn, khi mùa xuân năm 1997, tại Cộng Hòa Albania đã nổ ra cuộc khủng hoảng liên quan đến sự sụp đổ của chế độ Sali Berisha (chế độ được Mỹ hậu thuẫn). Do sự phản đối của người dân bị thiệt hại từ sự phá sản của “chính sách kiểm soát tài chính kiểu kim tự tháp”-các vụ gian lận mà giới lãnh đạo Albania bị buộc tội dính liú, đã xuất hiện tình trạng “khoảng trống quyền lực”. Với sự bất lực của chính phủ trung ương, nhiều tổ chức chính trị Albania đã bộc lộ tham vọng có tên là “đại Albania”, thông qua việc sáp nhập những vùng đất Serbia có người Albania sinh sống vào Albania, giống như giấc mơ “Đại Đức” mà Hitler đã từng thực hiện trong Thế Chiến 2.

nam-tu-tan-ra
Những ngôi nhà bốc khói bởi những cuộc đấu súng giữa những lực lượng Bosnia Serbia và những người đạo Hồi.

Trên lãnh thổ phía bắc Albania do chính phủ Tirana kiểm soát đã thiết lập những cơ sở nghĩa quân dưới tên gọi “quân đội giải phóng Kosovo-UCK”, tiến đánh quân đội liên bang và cảnh sát người Serbia tại Kosovo. Nhằm kiểm soát tình hình, tháng 2/1998, S.Milosevic (quyền ủy trị với tư cách Tổng Thống Serbia của ông mãn hạn vào năm 1997, và ông trở thành Tổng Thống Cộng Hòa Liên Bang Nam Tư) bắt đầu đáp trả một cách mạnh tay những phần tử đang gây rối tại Kosovo.

Xung đột Kosovo trở thành đối tượng xem xét của Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc. Và vào ngày 23/9/1998, Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc đưa ra nghị quyết 1199 yêu cầu chấm dứt hành động quân sự ở Kosovo. Nghị quyết này dự trù trong trường hợp tiếp tục có chiến tranh. Kế đến, ngày 13/10/1998, Hội đồng NATO thông qua  quyết định bắt đầu ném bom Serbia nếu nước này từ chối yêu cầu của Hội Đồng Bảo An. Chính phủ Nam Tư đã chịu nhượng bộ bằng cách giảm bớt số quân ở Kosovo nhưng NATO vẫn một mực muốn đưa vào Kosovo lực lượng gìn gữ hòa bình.

nam-tu-tan-ra
Sau cái chết của nhà lãnh đạo kiệt xuất Josip Broz Tito và sự tan rã của Liên Xô, Nam Tư càng trở nên rối loạn. Ảnh một người phụ nữ Bosnia đang cố gắng chạy thật nhanh khỏi khu vực của lính bắn tỉa trong cuộc chiến tranh Bosnia 1992-1995.

Để giải quyết vấn đề Kosovo thông qua biện pháp hòa bình, các nước phương Tây đứng đầu l à Mỹ đã đề nghị triệu tập ở Rambouillet (Pháp) hội nghị nhằm tìm kiếm thỏa hiệp nhưng đoàn đại biểu Serbia từ chối kí hiệp định vì không chấp nhận được việc văn bản có ghi sẽ đưa quân đội nước ngoài vào Kosovo.

Ngày 20/3/1999, các quan sát viên của Tổ chức an ninh và hợp tác Châu Âu dời khỏi vùng lãnh thổ Kosovo và ngày 24/3/1999, các lực lượng không quân NATO bắt đầu ném bom có hệ thống các mục tiêu chiến lược khắp lãnh thổ Serbia kể cả Bengrade.

Milosevic tiến hành trả đũa và thanh lọc sắc tộc

S.Milosevic tuyên bố tình trạng chiến tranh và chính thức đảm nhiệm chức vụ chỉ huy tối cao. Quân đội và cảnh sát được tăng cường bởi các đơn vị bán quân sự, tấn công vào các khu vực mà họ nghi ngờ là tiền tuyến của UCK, theo hướng từ bắc xuống nam và đông nam. Các hoạt động này được đặt tên là Potkovica.

S.Milosevic triển khai các kế hoạch làm sạch sắc tộc một cách nghiêm túc và cẩn thận, dựa trên những kinh nghiệm của Bosnia. Ý tưởng tiêu diệt hoặc trục xuất người Albania-những phương tiện truyền thông, dân tộc, học giả và các tổ chức phát xít nhỏ từ trước chỉ nằm trên bàn giấy, giờ đây đã được trở thành hiện thật để đẩy những người Albania tại Kosovo phải đi tị nạn và lực lượng UCK sẽ dần dần mất đi sự ủng hộ. Để tiến hành cuộc làm sạch sắc tộc này, chính quyền Milosevic đã trục xuất tất cả các nhà báo nước ngoài và các nhà quan sát quốc tế từ vài ngày trước khi tiến hành các chiến dịch này. Nghị viện Nam Tư và Serbia đã tuyên bố tình trạng chiến tranh trên toàn thế giới, ngoại trừ Nga và Trung Quốc. Chính phủ liên bang do Montenegrin Bulatovi lãnh đạo đã bắt tay với Milosevic trong việc sử dụng hiệu quả truyền thông, lực lượng UCK và những người Albania hỗ trợ lực lượng này được gán cho tên gọi “những kẻ phản bội trong nhà”, hay “những kẻ cộng tác với phát xít Mỹ” và đồng chí Milosevic đang cùng nhân dân Nam Tư chống lại những kẻ thù này.

Milosevic cáo buộc phương Tây, đứng đầu là Mỹ là những kẻ theo chủ nghĩa quốc gia trật tự mới, một thuật ngữ rất phù hợp và có phần hoa mỹ dành cho phương Tây sau khi Liên Xô tan rã.  Các phương tiện truyền thông kêu gọi tất cả người Serbia trên thế giới đoàn kết, đóng góp tài sản cho cuộc chiến chống lại “những kẻ xâm lược phát xít” bằng cách thực hiện các hành động khủng bố ở các quốc gia nơi họ đang sinh sống. Chủ nghĩa dân tộc và yêu nước cực đoan đã biến Milosevic trở thành một trong những con người quyền lực nhất tại lục địa châu Âu cũ, tất cả các đảng đối lập giờ đây đều ủng hộ Milosevic-ông giờ đây đã là chủ tịch của một quốc gia đang có chiến tranh.

Trong suốt thời gian không kích, nhiều tin đồn đã lây lan khắp Serbia như cháy rừng, nhiều lời đồn cho rằng NATO đang cố gắng đầu độc nguồn cung cấp nước, các vũ khí hóa học và sinh học đang được sử dụng ở một vài nơi và nhiều người tin rằng một quả bom đang được chuẩn bị được sử dụng,một thành phố nhỏ của Serbia có thể trở thành một Hiroshima khác.  Những người có thể cứu giúp quốc gia lúc này chính là quân đội, những anh hùng như Arkan và Milosevic khôn ngoan và người anh em Nga một lần nữa sẽ tham gia vào cuộc chiến tranh để bảo vệ sự toàn vẹn của Serbia như những gì các thế hệ trước đã làm trong Thế Chiến 2.

Nga, hi vọng của Milosevic trong việc chống lại NATO

Với sự áp đảo về sức mạnh quân sự của NATO, Milosevic bắt đầu cầu cứu người anh em Nga. Thế nhưng lúc này, Nga đang bị lúng túng với sự bất ổn kinh tế và chính trị và đang trong giai đoạn oằn oại từ việc chuyển sang chế độ toàn trị sang chế độ dân chủ. Đồng Rúp Nga bây giờ hầu như không còn có giá trị, nghèo đói tràn lan, sự bất an nổi lên khắp nơi. Nhưng khi nhận được thông tin về cuộc tấn công đầu tiên của NATO, Thủ tướng Primakov đã quay đầu máy bay trở lại Nga như là một dấu hiệu phản đối. Sau gần một thập kỉ chờ đợi, kể từ khi Liên Xô tan rã, người Nga giờ đây đã giữ trong tay một lá bài chống Mỹ mà không tốn gì cả.

nam-tu-tan-ra
Cựu Tổng Thống Serbia, Milosevic đang được giải vào hầu tòa vì tội ác chiến tranh.

Milosevic chưa bao giờ nghĩ hoặc cư xử như một chính khách Serbia, ngay cả khi ông đã kí các thỏa thuận ngừng bắn. Ông chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân của mình để loại trừ tất cả các mối bận tâm khác. Thất bại trong việc giải quyết các vấn đề của Serbia, ông đã tạo ra nhiều rắc rối cho tất cả các nước láng giềng Balkan khi tuyên bố rằng Nga sẽ được hưởng lợi từ việc hỗ trợ Serbia. Trong nhiều năm, chính quyền Nam Tư đã sử dụng sự sợ hãi như một phương tiện để kiểm soát nhân dân của mình. Và bây giờ, sự sợ hãi là lựa chọn duy nhất của nó. Trong những hầm rượu của Serbia, nơi những người dân Serbia trú những đợt bom của NATO, giờ đây chỉ có một suy nghĩ duy nhất: Milosevic là Serbia. Tại Belgrade, đồng thời là thủ đô của quyền lực và trung tâm của sự phản đối, rõ rằng chính quyền muốn biến nó thành nơi để người dân Serbia thể hiện sự căm phẫn của bản thân với phương Tây. Tại quảng trường Cộng Hòa, từng nổi tiếng với các cuộc biểu tình chống chế độ, hàng ngàn thanh niên đã hát và nhảy múa dưới bầu trời với dòng chữ được vẽ trên ngực “target” (mục tiêu) trong sự khiêu khích và phản đối sự không kích của NATO. Các nhà báo nước ngoài cố gắng sử dụng đủ biện pháp, thậm chí là bảo hộ ngoại giao để len lỏi tới thủ đô Belgrade, họ thấy rằng các cửa hàng đều được bảo quản tốt và cửa sổ đều rất sạch bóng. Các quán cà phê và rạp chiếu phim đầy người tham dự, toàn thể Serbia đã được thống nhất sau khi Milosevic tuyên bố tình trạng chiến tranh với thế giới nhưng tại các tỉnh lẻ: các quán cà phê không có âm nhạc hay khách hàng,không có buổi hòa nhạc hay sân khấu biểu diễn, những người buôn bán ma túy và ngoại tệ đi dạo phố như những bóng ma, hầu hết đàn ông đều trốn để khỏi bắt đi lính và phụ nữ không còn trang điểm nữa. Mọi thứ đã bị dừng lại-tiền trợ cấp, tiền nuôi con, viện trợ nhân đạo và các khoản vay mà thành phố nợ nhà nước giờ không còn, kho bạc trống rỗng, không có tiền, các thành viên của phe đối lập đã trốn thoát, người dân tị nạn Serbia từ Kosovo tăng nhanh chóng khi NATO công kích Serbia.

Đánh giá cuộc chiến Kosovo

Đối với nhiều người, kết quả của chiến tranh ở Kosovo là một chiến thắng về chính sách đối ngoại dứt khoát, chứng minh cho các khái niệm “can thiệp nhân đạo” và chiến thắng quân sự khẳng định ưu thế của không quân. Một số chuyên gia còn cho rằng “học thuyết Clinton” sẽ được Mỹ áp dụng vũ lực để ngăn chặn sự đàn áp bạo lực của các nhóm dân tộc hoặc bất cứ nơi nào và bất cứ khi nào tương tự như những điều xảy ra tại Kosovo.

Chiến tranh Kosovo là một nơi an toàn thoải mái với những chi phí lớn?

Mặc dù theo các tuyên bố của chính quyền Clinton, NATO đã không giành chiến thắng rõ rằng ở Kosovo, chiến dịch quân sự về cơ bản chỉ diễn ra một chiều nhưng kết quả cuối cùng lại là sự pha tạp, hỗn hợp. Chiến dịch không kích rõ ràng đã thất bại trong việc minh chứng về “can thiệp nhân đạo”. Trên thực tế, các cuộc oanh tạc viện cớ là phản kháng lại chiến dịch làm sạch sắc tộc của S.Milosevic, nhưng thực tế các hành động tàn bạo chống lại người Albania ở Kosovo xảy ra sau khi NATO bắt đầu không kích vào ngày 24 tháng 3 năm 1999. Và mặc dù tuyên bố mục tiêu là “nhân đạo”, các máy bay của NATO cũng đã làm tăng thiệt hại về tài sản thế chấp, bao gồm cả cái chết của những người Albania và người Serbia vô tội, và là sự gây hấn thách thức của phương Tây, đứng đầu là Mỹ với Nga và Trung Quốc.

Sự khôn khéo của Tổng Thống Milosevic trong việc rút quân khỏi Kosovo giúp ông thực hiện tốt hơn một cuộc đàm phán hòa bình sau những gì đã xảy ra tại Rambouillet, Pháp như: một lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc, chứ không phải NATO sẽ được triển khai ở Kosovo,  Milosevic sẽ không bị quân đội Kosovo (KFOR) bắt giữ theo quyết định của Tòa Án Tội Phạm Chiến Tranh và Nam Tư được phép duy trì chủ quyền hợp pháp đối với Kosovo, một cuộc trưng cầu dân ý sẽ xác định tương lai của Kosovo sau ba năm tự trị.

Đối với chính quyền của Bill Clinton, cuộc chiến tại Kosovo là bài học trong việc đánh giá thấp quyết tâm chống lại áp lực quân sự của Tổng Thống S.Milosevic. NATO và Nhà Trắng hiểu rõ rằng chỉ thực hiện các cuộc không kích  không thể đem lại chiến thắng hoàn toàn vì Milosevic chỉ nhượng bộ khi ông ta phải đối mặt với những ảnh hưởng kết hợp của các cuộc không khích của NATO, một cuộc tấn công trên bộ  tại Croatia và những nỗ lực huấn luyện và trang bị cho quân đội Bosnia. Và việc quân đội Mỹ triển khai quân tại Kosovo (dưới hình thức lực lượng gìn giữ hòa bình) sẽ lấy đi chi tiêu ngân sách quốc phòng của quốc gia này từ 2 đến 3.5 tỉ USD và sự tham gia của quân đội Mỹ tại Kosovo là rất nguy hiểm như những gì đã xảy ra tị Lebanon và Somalia.

Chính quyền Clinton đã vấp phải những chỉ trích vì sử dụng quân đội khi lợi ích cốt lõi và quyền lực của Mỹ tại khu vực Châu Âu bị ảnh hưởng. Theo Joseph Nye, một chiến lược gia Harvard nổi tiếng đã nhận xét: “Trong một nền dân chủ, những cuộc đấu tranh chính trị phải được nêu rõ về định nghĩa và lợi ích quốc gia-và làm cách nào để theo đuổi chúng, một sự bắt buộc và hài hòa.” Và NATO, được dẫn dắt bởi chính quyền Bill Clinton đã không đạt được các  mục tiêu chiến lược rõ ràng, thậm chí là để giảm bớt một cuộc khủng hoảng nhân đạo[1].

Mỹ can thiệp vào Kosovo để đảm bảo nhân quyền?

Ý tưởng rằng Mỹ có nghĩa vụ can thiệp quân sự để ngăn chặn vi phạm nhân quyền ở một số quốc gia nhưng rõ ràng Mỹ đang lại là quốc gia nuôi dưỡng sự vi phạm nhân quyền vì các chính sách làm sạch sắc tộc của Milosevic chỉ phát triển mạnh khi NATO tiến hành không kích Nam Tư.

Với sự phát triển và gia tăng của chủ nghĩa li khai và chủ nghĩa dân tộc cực đoan, khủng hoảng tại Kosovo là bài học hữu ích cho các quốc gia đang vấp phải những vấn đề như trên như chủ nghĩa li khai tại miền Nam Thái Lan, dẫn đền nhiều cuộc khủng bố bằng bom đẫm máu hay riêng tại Việt Nam với sự kiện “Đề Ga tự trị”[2]. Ngoài ra, khủng hoảng tại Kosovo là nơi các quốc gia, các tài phiệt về buôn bán vũ khí thử nghiệm các loại vũ khí mới của mình, điều này đang lặp lại tương tự tại Syria.

Phương Tây, đứng đầu là Mỹ trong giai đoạn Chiến Tranh Lạnh, luôn sử dụng lá bài “chống cộng sản” để tiến hành thâm nhập và phá hoại nhiều quốc gia trong đấy có Việt Nam. Giờ đây, với sự tan rã của Liên Xô và  sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa, các quốc gia phương Tây đã đổi sang chiêu bài mới là sử dụng nhân quyền và dân chủ để can thiệp vào các quốc gia khác như sự viện cớ bảo vệ hàng ngàn người dân vô tội, ngăn chặn sự độc tài tàn bạo của chính quyền Milosevic của chính quyền Bill Clinton. Đây là một bài toán khó dành cho nhiều quốc gia, trong đó có  Việt  Nam-cựu thù của Mỹ. Nếu không biết sử dụng khôn khéo, hài hòa lợi  ích các lợi ích của các đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt là vùng Tây Nguyên và Tây Bắc, rất có thể kịch bản tại Kosovo có thể được áp dụng tại Việt Nam trong tương lai không xa nếu Hà Nội không có những biện pháp cải thiện mức sống của đồng bào dân tộc thiểu số, cơ sở vật chất đặc biệt là giáo dục và sự tuyên truyền đúng đắn.

[1] Ngày 24 tháng 3 năm 1998, Tổng Thống Clinton trong bài phát biểu của mình đã nói rằng “phải hành động để bảo vệ hàng ngàn người vô tội ở Kosovo khỏi một cuộc tấn công quân sự đang gia tăng.”

[2] Xem thêm tại: https://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_n%C6%B0%E1%BB%9Bc_%C4%90%E1%BB%81_Ga

Chia sẻ

Bình Luận