Mỹ đã từng sử dụng bảo hộ thương mại nhôm thép lên Nga như Trung Quốc hiện tại

Đáp trả với việc chính quyền Tổng Thống Donald Trump tăng thuế đối với các sản phẩm nhập khẩu từ Trung Quốc đặc biệt là thép nhôm, theo Tân Hoa Xã, Bộ Thương Mại Trung Quốc cũng đã “trả đũa” bằng cách đánh thuế 128 mặt hàng có nguồn gốc từ Mỹ. Vụ việc đáp trả thương mại giữa các quốc gia với nhau là chuyện không có gì lạ trong quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, “trả đũa thương mại” giữa Mỹ và Trung Quốc, giữa hai nền kinh tế lớn thế giới lại là một chuyện rất đáng quan tâm vì xung đột kinh tế có thể châm ngòi cho một cuộc chiến tranh kinh tế toàn diện, thậm chí là quân sự chỉ vì lợi ích của những nhóm lợi ích. Điều này đã từng xảy ra trong lịch sử thương mại nước Mỹ, trong vụ Paul O’Neil, chủ tịch của Alcoa đề xuất thành lập cartel nhôm toàn cầu với cáo buộc Nga đang bán phá giá nhôm.

Trong suốt nhiệm kỳ của Joseph E.Stiglitz (nhà kinh tế học nhận giải Nobel 2001) tại chính phủ Mỹ, có lẽ trường hợp đáng buồn nhất về việc những nhóm lợi ích ở Mỹ can thiệp vào thương mại và quá trình cải cách, là vụ việc xảy ra năm 1994, ngay sau khi giá nhôm rơi tự do. Để phản ứng lại sự sụt giá, những nhà sản xuất nhôm Mỹ đã cáo buộc Nga bán phá giá nhôm. Bất kỳ một phân tích kinh tế nào về tình hình lúc đó cũng cho thấy rõ ràng là Nga không hề bán phá giá. Nga chỉ đơn giản là bản đúng giá quốc tế, mức giá đã bị giảm do cầu về nhôm trên toàn cầu giảm khi kinh tế toàn cầu suy thoái và bởi Nga đã cắt giảm sử dụng nhôm cho các máy bay quân sự. Hơn nữa, những lon soda mới được thiết kế sử dung ít nhôm hơn trước cũng làm giảm cầu về nhôm. Khi ông thấy giá nhôm rơi tự do, ông biết rằng ngành công nghiệp nhôm sớm hay muộn cũng kêu gọi chính phủ giúp đỡ theo một hình thức nào đó hoặc là trợ cấp hoặc là bảo hộ khỏi cạnh tranh nước ngoài.

mỹ đánh thuế nhập khẩu lên thép trung quốc
Ảnh 1: Ảnh các quốc gia xuất khẩu thép lớn nhất vào Mỹ

Và Paul O’ Neil, chủ tịch của  Alcoa (công ty nhôm lớn nhất nước Mỹ và thế giới) đã đề xuất lập một cartel nhôm toàn cầu.Ý muốn của O’Neìll không làm Joseph E. Stiglitz ngạc nhiên. Điều làm ông ngạc nhiên là ý tưởng chính phủ Mỹ sẽ không chỉ cho phép mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra cartel. Ông ta cũng đe dọa sử dụng những luật chống bán phá giá nếu như cartel không thể thành lập. Những luật này cho phép Mỹ áp đặtt thuế đặc biệt lên hàng hóa bản dưới “mức giá công bằng của thị trường” và đặc biệt khi chúng được bán dưới giá thành. Vấn để tất nhiên không phải là Nga có bán phá giá hay không. Nga đang bán nhôm ở mức giá quốc tế. Do ngành nhôm ở Nga đang thừa công suất và giá điện rẻ, hầu hết nếu không muốn nói là tất cả nhôm Nga bán trên thị trường quốc tế đều được bản cao hơn giá thành. Tuy nhiên, theo cái cách mà những luật chống bán phá giá được thực thi thì các nước có thể bi buộc tội bán phá giá ngay cả khi họ không hề bán phá giá theo quan điểm kinh tế. Mỹ tính toán giá thành bằng một phương pháp kỳ quặc mà nếu áp dụng cho các doanh nghiệp Mỹ thì sẽ đưa đến kết luận là hầu hết các doanh nghiệp Mỹ cũng bán phá giá. Tệ hơn, Bộ Thương mại, cơ quan vừa đóng vai thẩm phán vừa đóng vai công tố, tính toán chi phí dựa trên cái goi là “thông tin tốt nhất” BIA (best information available), thường do những doanh nghiệp đang muốn loại bỏ canh tranh của nước ngoài cung cấp. Trong trường hợp của Nga và những nước xã hội chủ nghĩa trước đây, Bộ Thương mai thường tính chi phí bằng cách mua xét chi phí ở môt nước tương đương. Trong môt ví dụ khác, Ba Lan bị buộc tội bản phá giá xe dùng cho sân gôn và nước được coi là “tương đương” với Ba Lan là Canada.

Tăng thuế nhập khẩu không giúp người tiêu dùng được lợi hơn

Cartel là bất hợp pháp ở Mỹ và chúng cũng nên bị coi là bất hợp phát trên toàn cầu. Hội đồng cố vấn kinh tế đã trở thành đồng minh mạnh mẽ của Cơ quan chống độc quyền, Bộ Tư Pháp trong việc thúc đẩy thi hành các luật cạnh tranh. Việc Mỹ gúp tạo ra một cartel toàn cầu là sự vi phạm mọi nguyên tắc. Tuy nhiên, điểm đáng được xem xét nhất chính là giai đoạn này là giai đoạn nhạy cảm, Nga đang oằn oại để xây dựng nền kinh tế thị trường. Việc Cartel nhôm này sẽ làm hại Nga bằng cách cắt giảm một trong số ít sản phẩm mà Nga có thể bán trên thị trường quốc tế. Cartel này sẽ dạy cho Nga một bài học về việc kinh tế thị trường hoạt động như thế nào và thậm chí có thể đẩy Nga quay trở lại con đường kinh tế tập trung bao cấp trước kia.

Vi phạm luật chống độc quyền. Những nhà cải cách trong chính phủ Nga kich liệt phản đối sư thành lập cartel và đã cho biết cảm giác của họ. Họ biết rằng hạn chế số lượng mà cartel sẽ áp đặt sẽ đẩy lùi nước Nga về con đường cũ. Với cartel, mỗi nước sẽ được cấp một hạn ngạch nhôm họ được phép sản xuất hoảc xuất khẩu, Các bộ trưởng sẽ quản lý những doanh nghiệp nhân được hạn ngạch. Đó là một hệ thống mà họ đã quá quen và họ đã từng yêu thích. Tôi lo ngại rằng lợi nhuận thặng dư tạo ra do hạn chế thương mai sẽ tạo cơ hỏi cho tham nhũng. Chúng ta đã không biết được là ở nước Nga đã bị Mafia hóa, có thể có một cuộc tắm máu để tranh giành hạn ngạch.

chiến tranh thương mại và thuế nhập khẩu
Tranh biếm họa về xu hướng bảo hộ thương mại của Mỹ. Ảnh: Cagle.com

Tranh biếm họa về xu hướng bảo hộ thương mại của Mỹ. Ảnh: Cagle.com

Trong khi Joseph E.Stiglitz cố gắng thuyết phục hầu hết mọi người về hiểm họa của việc hình thành cartel, hai thế lực đã nổi lên lấn át. Bộ ngoại giao với các mối liên hệ gần gũi với những quan chức bảo thủ đã ủng hộ sự thành lập cartel. Bộ ngoại giao đánh giá vấn đề trật tư cao hơn các vấn đề khác và cartel góp phần tạo ra trật tự. Các quan chức bảo thủ dĩ nhiên ngay từ đầu đã không hề tin rằng những thay đổi này có nghĩa và những gì xảy ra với thị trưởng nhóm đã giúp chứng minh quan điểm của họ. Rubin, lúc đó là Chủ tịch Hội đồng kinh tế quốc gia, đã đóng vai trò quyết định bên cạnh ảnh hưởng của bộ ngoại giao. Ít nhất là cartel đã hoạt động tốt một thời gian. Giá cả được nâng lên. Lợi nhuận của Alcoa và những nhà sản xuất khác tăng thêm. Người tiêu dùng Mỹ và người tiêu dùng toàn thế giới phải chịu thiệt và những nguyên lý kinh tế cơ bản về giá trị của thị trường cạnh tranh chỉ rõ rằng những thiệt hại của người tiêu dùng lớn hơn lợi nhuận mà nhà sản xuất thu được. Nhưng trong trường hợp cụ thể này, còn có điều đáng nói hơn: nước Mỹ, siêu cường duy nhất lúc này đang cố gắng dạy nước Nga mới về kinh tế thị trường nhưng lại là một bài học sai lầm, bài học sẽ có hại cho họ trong những năm tiếp theo: đó là để phát triển trong nền kinh tế thị trường thì phải tìm đến với chính phủ.

May mắn thay, vào năm 1995, cartel này tan rã do nhu cầu nhôm thế giới tăng lên và những khó khăn khi thực hiện thỏa thuận với các nhà sản xuất Nga. Tuy nhiên, từ bài học thành lập cartel nhôm và các biện pháp bảo hộ của người Mỹ, người Nga đã tự xây dựng một biện pháp tự vệ mới cho riêng mình khi vào tháng 4 năm 2000, hai nhà tài phiệt Nga Boris Berezovsky và Roman Abramovich đã tạo dựng thành công một tổ chức độc quyền tư nhân kiểm soát 75-80% sản lượng nhôm của Nga, tạo ra công ty nhôm lớn thứ hai trên thế giới để tạo sự cạnh tranh công bằng hơn đối với ngành công nghiệp nhôm của Mỹ.

Trong cuốn Time to Get Tough: Making America #1 Again, Tổng Thống Donald Trump đã nêu lên quan điểm mạnh mẽ là phải đánh thuế Trung Quốc để cứu nước Mỹ. Sự thật đang diễn ra rằng giá trị xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc là hơn 100 tỷ USD/năm, trong khi đó giá trị xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ là gấp 3, 4 lần con số trên. Và theo ông, đây là một sự “ăn cắp táo tợn”. Nhà Trắng đã quyết mạnh tay với Trung Quốc và Bắc Kinh cũng đã trả đũa theo từng bước. Câu hỏi được đặt ra ở đây là: “Trung Quốc khác hoàn toàn với nước Nga những năm mới xây dựng kinh tế thị trường, và cuộc xung đột kinh tế này có thể làm bùng phát lên một cuộc chiến tranh kinh tế toàn diện và làm tăng nhiệt các điểm nóng trên thế giới?. Và với sự cạnh tranh và trả đũa này, người tiêu dùng hai nước Trung và Mỹ nói chung và người tiêu dùng trên thế giới sẽ được hưởng lợi, hay phải chịu chi trả thêm các khoản thu phí vô lí hay nói đúng hơn là “tiền chiến phí” giữa các nhóm lợi ích trong cuộc xung đột kinh tế trên.

Tài liệu tham khảo:

  1. “Foiled Competition: Don’t Call It a Cartel, But World Aluminum Has Forged a New Order”, M. Du Bois and E.Norton, Wall Street Journal, 9.6.1994.
  2. “Steling an Idea from Aluminum”, S.Givens, The Dismal Scientist 24.7.2001
  3. “Russian Aluminum Czars Joining Forces”, “The Sydney Morning Herald”, A. Meier and Y.Zarakhovich, “Promises, Promises,” Time Europe 155(20). 22.5.2000.

 

 

Chia sẻ

Bình Luận