Sau chiến tranh lạnh, Mỹ sở hữu ưu thế tuyệt đội với tư cách cường quốc hùng mạnh nhất . Đây là nét lớn của tình nước Mỹ kể từ năm 1991. Ưu thế này được tạo bởi hai yếu tố lớn : khách quan ( do bối cảnh thế giới mang lại ) và chủ quan 9 xuất phát từ sức mạnh nội tại của Mỹ trên tất cả lĩnh vực).
Về mặt khách quan sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu (1989-1991) là yếu tố lớn nhất, đem lai ưu thế tuyệt đối cho Mỹ như một siêu cường còn lại của thế giới.Ưu thế này làm gia tăng tham vọng lãnh đạo thế giới của Mỹ. Thomas H. Henriksen trong bài viết :” Từ sụp đổ của bức tường Berlin đến hiện tai ” cho rằng nước Mỹ sau chiến tranh lạnh cung cấp một cơ hội chưa từng có để thực hiện mục tiêu lãnh đạo thế giới. Đó sự sụp đổ của đột ngột của Liên Xô để lại cho Mỹ một vị trí toàn cầu chưa có tương tự trong lịch sử . Đế quốc La Mã hay đế chế Anh cũng không đạt được vị trí là trường hợp tiền lệ cho Mỹ . Nhận định này vừa nhận định được điều kiện khách quan thuận lợi vừa khẳng định tính vượt trội của Mỹ sau chiến tranh lanh so với bất kỳ quốc gia nào hoặc nhóm nước nào.Hơn nửa , ngoài thất bại của Liên Xô , Đông Âu sự thiếu vắng ít nhất một cường quốc hay một ” sức mạnh khác đủ lớn để thách thức Mỹ là thực hiện khách quan bảo đảm tính duy nhất của vị thế Mỹ.

Các cường quốc khác tuy hùng mạnh nhưng không có ưu thế tuyệt đối như Mỹ. Nhât Bản ở Châu Á và Đức ở Châu Âu là hai nền kinh tế lớn. Nhưng hai nền kinh tế này đều có mối quan hệ ràng buộc, khó tách rời khỏi ảnh hưởng của Mỹ để vươn lên thành sức mạnh riêng biệt.. Nước Mỹ vẫn tự hào về vài trò của họ đối với việc tái thiết châu Âu và việc dân chủ hóa Đức và Nhật . Học giả Conrad Black nhận xét “…Nhật Bản đang bị giằng xéo củng cố liên minh với Mỹ và việc rời xa Mỹ để làm hài lòng Trung Quốc… Nhưng nếu rời bỏ liên minh với Mỹ để đi theo Trung Quốc thì Nhật Bản không còn là một cường quốc.
Các quốc gia Nga, Ấn Đô chỉ được Mỹ tính đến như ” những nước đang phát triển nhanh chóng”, được xếp cùng những cường quốc ít tầm vóc hơn ( Thổ Nhị Kỳ , Mexico, Brazil Indonesia, Nam Phi ) Mặc dù vậy sự hồi phục của nước Nga từ thời cầm quyền của tổng Thống V. Putin đến nay là một điều thực sự Mỹ lưu tâm. Mỹ xác nhận họ đang đối mặt một nước Nga đang ” xác định lại vị thế của một cường quốc ( Recovering Great Power). Bất chấp kinh tế  nghèo và lỗ hổng an ninh – chính trị do các cuộc nổi dậy của những ngừoi theo chủ nghĩa lý khai Hồi giáo cũng như những cuộc xung đột với Phương Tây, Nga có đủ sức tìm kiếm vị trí xứng đáng trong trực tự thế giới đang hình thành, nhất là khi kết hợp với Trung Quốc. Sự có mặt của Nga và Trung Quốc trong nhiều yếu tổ chức đa phương quan trọng, đặc biệt là hai tổ chức chiến lược, có tính cạnh tranh vớ EU và Nato nơi Mỹ có tiếng nói chủ chốt- là nhóm những nền kinh tế mới chuyển đổi có sức mạnh đột phá lớn nhất thế giới , viết tắt chữ đầu trong tiếng Anh của bốn nước là BRIC ( Brazil, Russia, India, China) Và tổ chứ SCO ( Trung Quốc, Nga, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistan.) đã chứng minh điều đó. Dù vậy yếu thế của Nga hiện nay là một thực tế” Ngoại trừ một vài lĩnh vực vẫn còn được duy trì từ những tri thức chuyên sâu của Liên Xô trong một số ngành công nghiệp quốc phòng, nền công nghiệp của Nga tiếp tục đi xuống” và Nga vẫn đang nương tưa vào các nguồn tài chính ủa Tây Âu đẻ tái thiết nền công nghiệp của nó ”
Đối với Châu Âu , người Mỹ vẫn còn hoài nghi về vài trò trung tâm của Tây Âu. Trong lịch sử Tây Âu từng là trung tâm hệ thống quốc tế chinh phục phần còn lại của thế giới.Sau chiến tranh thế giới thứ 2 đã hủy diệt trung tâm này Châu Âu đã mất hết thuộc địa và từ bỏ tham vọng chủ nghĩa đế quốc và ảnh hưởng của nó bị lu mờ ảnh hưởng bởi sức mạnh Liên Xô và Mỹ. Khi chiến tranh kết thúc Tây Âu phải dự vào Mỹ để phục hưng. Theo học giả Conrad Black , Tây Âu hiên nay đang theo đuổi một cách tuyệt vọng bởi một hệ thống kinh tế bị hòa hoãng bởi việc áp đặt cái mệt mỏi trong văn hóa châu Âu với tỏ ra phong nhã” Bước sang thế kỷ XXI , khủng hoảng nợ công, nguy cơ ly khai , nguy cơ bị khủ bố tấn công và từ năm 2014 khủng hoảng di cư tiếp tục hành hạ châu Âu, kiến các quốc gia lục địa già phải đối phó với muôn vàn khó khăn.
Chỉ có sự trổi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc từ hai thập niên cuối của thế kỷ XX đến nay là để lại nổi ám ảnh thường trực trong hoạch đinh đối ngoại của Mỹ. Theo tính toán của Mỹ , tăng trưởng kinh tế cao liên tục của Trung Quốc đã làm tăng nhanh chóng vai trò của nước này trong nền kinh tế thế giới kiến vai trò của Mỹ suy giảm.
Quan trọng hơn sức mạnh của kinh tế thúc đẩy chính trị Trung Quốc , trước hết với Đông Á. Sư thu hồi các đặc khu kinh tế Hongkong và Ma Cao quay về Trung Quốc và 1997-1999 được giới chính rị Mỹ xem là những bước đi tham vong nói trên. Trung Quốc đang theo đuổi một tham vọng để sau này trở thành ” Giấc Mộng Trung Hoa ” trở thành một siêu cường toàn sánh ngang với Mỹ và có thể qua mặt Mỹ.
Tư cách là cường quốc hùng mạnh nhất thế giới của Mỹ được thế giới thừa nhận không phải sự yếu đi của các đối thủ mà còn sức mạnh tổng hợp quốc gia này.Ưu thế kinh tế Mỹ là một chất xúc tác cho bộ nền kinh tế thế giới và chỉ có Mỹ mới xây dưng được những trụ cột hợp tác toàn cầu. Không có quốc gia nào có đủ sức trang trải cho bộ máy quân sự khổng lồ, hiện diện khắp nơi trên thế giới .Tình trang nhất Siêu đa cường vẫn đang diễn ra trong bối cảnh quan hệ quốc tế hiện nay.

Chia sẻ

Bình Luận