Đặng Tiểu Bình, cải cách hoặc tự sụp đổ

Trước khi công cuộc cải cách do Đặng Tiểu Bình khởi xướng, Trung Quốc trong mắt các nước phương Tây hoàn toàn lạ lẫm, họ chỉ biết rằng quốc gia này theo chủ nghĩa cộng sản và đang có mối quan hệ tốt đẹp với Mỹ và xấu đi với Liên Xô kể từ sự kiện đảo Trân Bảo năm 1969.

Trung Quốc trước khi “mở cửa” đã phải hứng chịu hậu quả khủng khiếp từ cuộc cách mạng văn hóa và những tàn dư của chế độ công xã nhân dân đã trói buộc người nông dân trên các mảnh đất với khẩu hiệu “ba phụ thuộc”-ăn cơm phụ thuộc vào lương thực phản tiêu, tiêu tiền phụ thuộc vào cứu tế, sản xuất phụ thuộc vào vay vốn.

Từ ngày 18 đến ngày 22 tháng 12 năm 1978, một trong những hội nghị quan trọng, cột mốc làm đổi thay Trung Quốc đã diễn ra. Hội nghị Trung Ương toàn quốc lần thứ 3, khóa 11 của Đảng Cộng Sản Trung Quốc đã đề ra các chính sách mang tính đột phá điển hình là các chính sách cải cách mở cửa đất nước, bước ra thế giới và học tập những điều mới mẻ. Lúc này, người dân Trung Quốc hiểu được rằng phía bên kia đại dương, ở Mỹ có đến 70% gia đình có tivi, tủ lạnh và xe hơi. Nếu vào năm 1978, người dân Trung Quốc không biết khoảng cách giữa Trung Quốc và thế giới lớn đến mức nào, thì không biết là họ có đủ dũng khí để theo đuổi cải cách nữa hay không?

Năm 1978, dự trữ ngoại tệ của Trung Quốc chỉ đạt 167 triệu USD, thấp hơn nhiều đối với vai trò của một quốc gia có tiếng nói trong Hội đồng bảo an Liên Hiệp Quốc. Một sự thật ít người biết đến trong thời kì đầu cải cách là Đặng Tiểu Bình muốn sử dụng nguồn vốn lớn từ tư bản nước ngoài để cứu vãn nền kinh tế ì ạch của Trung Quốc. Điểm khác biệt và sáng suốt của ông so với Mao Trạch Đông chính là ông cố ý dung tiền của chủ nghĩa tư bản để xây dựng Trung Quốc chứ không phải phát động quần chúng sản xuất như những gì Mao Trạch Đông đã từng làm.

dang-tieu-binh-cha-de-cua-trung-quoc-moi
“Mèo đen hay mèo trắng không quan trọng, miễn là bắt được chuột.”-Đặng Tiểu Bình

Đối với Đặng Tiểu Bình, ông có suy nghĩ rằng làm ăn với người nước ngoài phải táo bạo một chút, giữ chữ tín nhiều hơn một chút thì sự đột phát sớm muộn sẽ đến.  Sau khoảng thời gian dài kêu gọi đầu tư, trong suốt năm 1978 Trung Quốc đã kí hiệp định thu hút đầu tư nước ngoài lên đến 7,8 tỉ USD. Tháng 8 năm 1978, nhiều tập đoàn nổi tiếng thế giới như Ford, General Motor của Mỹ, Toyota, Nissan của Nhật Bản, Renault của Pháp, Volkswagen…của Đức đã đến tham khảo thị trường Trung Quốc.

Với sự cải thiện không ngừng về ngoại giao lẫn chính trị đã đẩy mạnh hợp tác về kinh tế, đặc biệt là giữa Trung Quốc và Mỹ. Sau một thời gian bán thử từ năm 1978 đến 1979, phía Mỹ đã tặng cho công ty lương thực thực phẩm Trung Quốc (COFCO) một hệ thống sản xuất mà chỉ trong vòng một phút có thể sản xuất ra 300 chai Coca Cola. Cùng lúc ấy, chính quyền Trung Quốc cũng cho phép các phóng viên nước ngoài có quyền phỏng vấn viết bài cho đến khi sự kiện Thiên An Môn xảy ra.

Thế nhưng, mọi việc không xảy ra như những gì người ta tưởng, tuần báo Der Spiegel khi khảo sát nhà máy xe Volkswagen đến Trung Quốc đã nhận xét rằng:

“Xe hơi Volkswagen sẽ sản xuất trên một ốc đảo, ở nơi ấy không có bất cứ doanh nghiệp cung cấp phụ kiện nào. Các thiết bị dung trong xe hơi ở Trung Quốc đều được sản xuất theo cách làm của ông bà chúng ta.”

Và với luận điệu này của phóng viên trên, Đặng Tiểu Bình cũng hiểu được rằng nguồn vốn nước ngoài là chưa đủ buộc ông ngay lập tức thay đổi chiến lược và bắt đầu tập trung vào việc cải tạo hàng chục ngàn xí nghiệp nhà nước, với hi vọng rằng thông qua việc cải tạo này có thể giúp công nhân có thể gia tăng sản xuất, cải thiện thực lực kinh tế ở miền nam và thu hút vốn đầu tư kĩ thuật của nước ngoài.

“Dò đá qua sông” và các đặc khu kinh tế ở phía Nam

Thâm Quyến trước khi mở cửa chỉ là một làng chai nhỏ, thế nhưng mấy ai ngờ rằng vùng đất đấy lại trở thành động cơ kinh tế của cả một Trung Quốc. Đặng Tiểu Bình đã chọn Thâm Quyến làm ví dụ cho bước tiến của mình, và những nơi tương tự như Thâm Quyến về sau được ông gọi là đặc khu.

Những thay đổi lớn ở Thâm Quyến đã trở thành hình mẫu lịch sử trong cuộc cải cách hiện đại của Trung Quốc. Điều đáng chú ý là khi đặc khu Thâm Quyến bắt đầu khởi công, nhà nước chỉ cho vay 30 triệu NDT, số tiền này quá ít ỏi, buộc chính quyền địa phương phải bán đất để đổi lấy tiền. Một bộ phận đảng viên bảo thủ, giáo điều đã cho rằng đây là một hành động thỏa hiệp với “cái ác” (tư bản). Họ lục tìm trong cuốn Leenin toàn tập để công kích hành động bán đất trên nhưng những người dân di cư và những người dân bản địa cảm nhận được lợi ích to lớn khi thành lập đặc khu đã  làm một tấm bảng lớn với dòng chữ “Thời gian là tiền bạc, hiệu suất là sinh mạng” để ủng hộ chính sách của họ Đặng cũng như các quan chức địa phương bán đất để lấy tiền xây dựng đặc khu.

Theo thống kê từ năm 1980-1985, Thâm Quyến đã tận dụng được 12,8 tỷ vốn đầu tư nước ngoài, tích lỹ 76,3 tỷ  NDT hoàn thành các cơ sở hạ tầng…hình thành 9 khu công nghiệp. Các doanh nhân Hồng Kong không ngừng để mở xưởng, nhà máy. Từ sự thành công của đặc khu kinh tế Thâm Quyến đã kéo theo sự thành công rực rỡ của các đặc khu kinh tế khác (Châu Hải, Hạ Môn, Sán Đầu). Từ những đặc khu kinh tế đấy, kết hợp với những trung tâm kinh tế khác như Thượng Hải, Macau và Hồng Kong đã giúp kiến tạo nên Trung Quốc hiện tại. Và Đặng Tiểu Bình, người đàn ông với thân hình “ngũ đoản” xứng đáng được người dân Trung Quốc và thế giới ca tụng “kiến trúc sư của Trung Quốc hiện đại.”

dang-tieu-binh-cha-de-cua-trung-quoc-moi
Ít ai nghĩ rằng, Thâm Quyến (ảnh) trước đây là một làng chài nhỏ và nghèo như Singapore.

Có thể bạn quan tâm: Sự thất bại của dù vàng và sự lên ngôi của ô đỏ ở Hồng Kông

Chia sẻ

Bình Luận