Ngay từ đầu, phương Tây nên biết rằng không nên áp dụng mô hình dân chủ vào thế giới Hồi Giáo. Và tất nhiên, điều này sẽ được các dư luận viên, những kẻ thân hữu hiện tại (tự nhận là cộng sản) ở Việt Nam lấy làm luận cứ ngụy biện tuyệt vời để thách thức những người tân tự do ở Việt Nam. Và đừng đánh đồng việc áp dụng mô hình dân chủ vào thế giới Hồi Giáo với Việt Nam.

Vì sao dân chủ đối với thế giới Hồi Giáo là thảm họa?

Đối với thế giới Hồi Giáo, dân chủ hóa nhanh chóng đã đưa đến nhiều thảm họa, hủy diệt tự do và là nguồn gốc của chiến tranh và áp bức. Ở các quốc gia Hồi Giáo trong khối Ả-rập, từ Ai Cập đến Arab Saudi, Jordan hay Palestine, nếu có bầu cử dân chủ tự do thì các phe Hồi giáo cực đoan theo kiểu Taliban sẽ lên nắm quyền thông qua các hành động khủng bố và bảo thủ. Các chế độ Ả-rập hiện nay thật sự là rất thối nát, áp bức nhưng các lực lượng thay thế họ bằng dân chủ đầu phiếu sẽ còn làm tình hình tồi tệ hơn nhiều lần (Iraq là một ví dụ điển hình). Mấy năm trước, lãnh tụ của Kuwait được Mỹ khuyến cáo là nên cho phụ nữ có quyền được bầu cử nhưng quốc hội Kuwait (đa số là Hồi Giáo bảo thủ) đã phủ quyết điều đấy.  Tương tự như thế, khi hoàng tử Abdullah của Arab Saudi đề nghị cho phụ nữ Saudi được quyền lái xe, các phe bảo thủ đã vận động dân chúng chống lại điều này và cuối cùng đề xuất tiến bộ đấy được loại bỏ. Không như ở phương Tây, tự do phát huy dân chủ đối với khối Ả-rập Hồi Giáo là sự đi ngược với những giáo lý của thánh Allah, dân chủ sẽ chỉ dẫn đến chiến tranh, áp bức, độc tài và những thảm họa khác. Vấn đề ở đây không hẳn chỉ vì tôn giáo, vì các quốc gia Hồi giáo tại khu vực Đông Nam Á như Malaysia hoặc Indonesia lại sở hữu mô hình dân chủ và mức độ tự do khá thành công.

Sau khi Chiến Tranh Lạnh kết thúc, chìa khóa để Mỹ can thiệp vào các quốc gia khác và tìm kiếm lợi ích, quyền lực không con là “chống Cộng” nữa mà là dân chủ và tự do.

Vì sao dân chủ lại khó áp dụng vào thế giới Hồi Giáo?

Nguồn cội của các cao trào Hồi giáo cực đoan rất phức tạp, từ tôn giáo, văn hóa, con người, địa lý, khu vực và khu vực Ả-rập có mâu thuẫn rất sâu sắc với Tây Âu. Từ đó xuất phát rất nhiều nguyên cớ chống phương Tây của người Ả-rập. Tuy nhiên, trên bình diện tự do cho chính người Hồi Giáo, thì nguyên nhân chủ yếu là chính trị-hơn là kinh tế. Và hãy nên nhớ rằng trùm khủng bố Osama bin Laden đến các lãnh tụ khủng bố Hồi Giáo khác đều xuất thân từ các gia đình thượng lưu giàu có ở Arab Saudi và Ai Cập. Theo Zakaria, vấn đề là sự thiếu cải tổ về hướng tự do của các đế chế cầm quyền Ả-rập.

Thập Tự Chinh và niềm tin tôn giáo cuồng tín là nguồn cội của sự mâu thuẫn giữa phương Tây và thế giới Hồi Giáo.

Các chế độ Ả-rập dựa vào nguồn tài nguyên dầu hỏa để củng cố các đế chế lỗi thời, thay vì cải cách chính trị và các quy trình tự do khác khi mà ý thức về thời đại và tự do của khối quần chúng Ả-rập đang lên cao. Các dự án xã hội chủ nghĩa mà các quốc gia Ả-rập thử nghiệm càng làm cho đất nước chậm phát triển, chính quyền thêm thối nát và thiếu hiệu năng. Zakaria cho rằng nếu các chế độ Hồi Giáo Ả-rập hiện nay từ từ mở rộng không gian tự do thì phong trào Hồi Giáo cực đoan sẽ không còn hấp dẫn quần chúng nữa. Chìa khóa là những phát huy tiệm tiến đến con đừơng dân chủ hóa để không cho các phong trào cực đoan lợi dụng dân chủ để nắm quyền và đồng thời làm mãn nguyện nhu cầu tự do, hiện đại hóa của quần chúng. Khi nhu cầu về tự do càng cao, cái giá của tự do sẽ được giảm đi, cái giá chắc chắn sẽ không miễn phí nhưng cũng không đến nỗi phải đổ máu.

Con đường dẫn đến tự do và dân chủ đòi hỏi sự khôn khéo, kiên nhẫn, ý chí quyết tâm. Và ở đây, văn hóa và lịch sử của khu vực Ả-rập là trở ngại rất lớn đối với quá trình này khi mô hình dân chủ là sản phẩm của phương Tây. Zakaria cho rằng khi chính quyền theo đuổi những dự án kinh tế, xã hội và chính trị đúng đắn và hợp thời, hợp lòng người thì văn hóa và tôn giáo sẽ thay đổi và đáp ứng theo. Văn hóa và tôn giáo không phải là một định tính bất di dịch. Văn hóa, và ngay cả tôn giáo, ở một tầm mức nào đó, chỉ là một sản phẩm của chính trị và kinh tế.

Ghi chú: Để hiểu thêm về lịch sử của thế giới Hồi Giáo và nghiên cứu thêm về dân chủ tự do trên thế giới nói chung và thế giới Hồi Giáo nói riêng, các bạn có thể tìm mua những cuốn sách sau đây:

  1. Lịch sử Trung Đông 2000 năm trở lại đây,  Bernard Lewis, NXB Tri Thức.
  2. Tương lai của tự do,  Fareed Zakaria, NXB Giấy Vụn (nguồn chính của bài viết này).
Chia sẻ

Bình Luận