Quan hệ giữa người với người trong xã hội chủ nghĩa tư bản

Trong thảo luận về các giá trị đạo đức về chủ nghĩa tư bản ở đây, chúng tôi quan tâm với những người có có công việc liên hệ giữa mọi người. Trong đánh giá mối quan hệ giữa mọi người, tôi không tin rằng giá trị cơ bản là để làm điều tốt cho người khác cho dù họ muốn hay không. Giá trị cơ bản không phải là làm điều tốt cho người khác như khi bạn thấy tốt của họ. Cũng không phải là buộc họ phải làm điều tốt.

Tôi tin rằng các giá trị cơ bản trong quan hệ giữa con người là tôn trọng phẩm giá và cá tính của nhau, đối xử với họ không phải như đối tượng để được trục lợi,theo  mục đích của chúng ta hoặc theo các giá trị của chúng ta mà mỗi người có quyền lợi riêng của họ và giá trị của chính họ – cần được thuyết phục, chứ không phải ép buộc, không bị cào bằng, không bị tẩy não. Điều đó có vẻ là các giá trị cơ bản trong quan hệ xã hội với tôi.

Các khái niệm cơ bản của một xã hội tư bản chủ nghĩa (mà tôi sẽ trở lại sau) là hợp tác tự nguyện, trao đổi tự nguyện. Các khái niệm cơ bản của một xã hội xã hội chủ nghĩa là sự gượng ép. Nếu chính phủ là chủ, nếu xã hội là để bị vận hành từ trung tâm, con người cuối cùng sẽ phải bị ra lệnh phải làm gì.

Bất cứ khi nào chúng tôi khởi hành từ hợp tác tự nguyện và cố gắng làm tốt bằng cách sử dụng lực lượng, giá trị đạo đức xấu của chiến  thắng lực hơn những ý định tốt.

Trong vài thập kỷ qua đã có một sự suy giảm lớn trong khí hậu luân lý. Chúng ta nhìn thấy nó trong các thống kê tội phạm gia tăng, trong sự thiếu tôn trọng đối với quyền tư hữu, trong các rối loạn nổ ra ở New York sau khi mất điện, trong các vấn đề duy trì kỷ luật trong các trường tiểu học.

Tại sao? Tại sao chúng ta lại có một sự suy giảm trong đạo đức như vậy? Tôi thiển nghĩ với các bạn rằng một yếu tố quan trọng hình thành nên thay đổi trong triết lý đó đã chi phối tất cả, một sự thay đổi từ niềm tin vào trách nhiệm cá nhân thành niềm tin vào trách nhiệm xã hội. Nếu bạn chấp nhận quan điểm cho rằng một người đàn ông không chịu trách nhiệm cho hành vi của mình, mà bằng cách này hay cách khác mà xã hội phải có trách nhiệm, tại sao anh ta nên tìm cách làm cho hành vi của mình có tốt hơn?

Đừng hiểu lầm tôi. Trên một mức độ khoa học đó là những gì chúng ta đang bị ảnh hưởng rất nhiều bởi xã hội mà chúng ta đang sống và lớn lên. Tất nhiên tất cả chúng ta sẽ khác biệt nhiều hơn con người mà chúng ta đáng lẽ sẽ trở thành nếu chúng tôi đã lớn lên trong một xã hội khác biệt. Vì vậy, tôi không thể phủ nhận một chút nào ảnh hưởng lên trên tất cả chúng ta trong những tổ chức xã hội mà trong đó chúng ta hoạt động, cả về giá trị của và các cơ hội của chúng ta.

Tôi chỉ nói rằng một tập hợp của các tổ chức xã hội nhấn mạnh trách nhiệm cá nhân, mà đối xử với các cá nhân bất kể con người anh ta là ai, xã hội mà anh ta vận hành-như trách nhiệm đối với chính anh ta, sẽ dẫn đến một tinh thần đọa đức cao hơn và lý tưởng hơn một tập hợp các tổ chức nhấn mạnh rằng việc thiếu trách nhiệm của cá nhân đối với những gì xảy ra với anh ta và giải thoát anh ta khỏi mọi tội lỗi hoặc tín nhiệm cho những gì anh ấy đã làm với đồng loại của mình.

Tôi quay trở lại bản chất của chủ nghĩa tư bản và sự phù hợp của nó với câu hỏi về tính nhân đạo. Bản chất của một hệ thống tư bản chủ nghĩa ở dạng thuần khiết của nó là một hệ thống hợp tác không bị ép buộc, trao đổi tự nguyện, tự do kinh doanh.

Tôi lướt nhanh để thêm rằng không có hệ thống thực tế phù hợp hoàn toàn với quan điểm đó. Trong thế giới thực tế, chúng ta luôn phải đối đầu ở mức tương đối, với nhiều hơn hoặc ít hơn. Trong thế giới thực tế, chúng ta luôn luôn có những trở ngại để trao đổi tự nguyện.

Những đặc tính cơ bản của một hệ thống tư bản chủ nghĩa là nó dựa trên trao đổi tự nguyện, trên đồng ý với tôi rằng bạn sẽ bán một cái gì đó cho tôi nếu tôi sẽ trả bạn một số tiền nhất định cho nó. Các khái niệm cơ bản là cả hai bên chuyển đổi phải được hưởng lợi. Đó là tầm nhìn tuyệt vời của Adam Smith trong “Của cải các quốc gia”: từng cá nhân riêng biệt theo đuổi riêng tư lợi của mình có thể thúc đẩy các lợi ích xã hội thông qua trao đổi giữa con người trên cơ sở cùng có lợi.

Khái niệm này vượt xa các vấn đề kinh tế trong được nhìn nhận một cách hạn hẹp. Đó thực sự là điểm chính tôi muốn điểm qua, và tôi muốn cung cấp cho bạn hai kiểu ví dụ rất khác nhau.

Hãy xem xét sự phát triển của tiếng Anh. Không bao giờ có bất kỳ chính phủ trung ương quyết ngôn ngữ Anh và thiết lập một số quy tắc cho nó. Không có phòng kế hoạch nào đó xác định những từ nên có danh từ và những từ tính từ. Ngôn ngữ phát triển thông qua các thị trường tự do, thông qua hợp tác tự nguyện. Tôi sử dụng một từ, bạn sử dụng một từ; nếu nó thuận lợi cho nhau để chúng ta sẽ tiếp tục sử dụng nó. Ngôn ngữ phát triển, nó phát triển, nó mở rộng, nó liền kế qua thị trường tự do.

Làm thế nào kiến thức khoa học và sự hiểu biết phát sinh? Làm thế nào để chúng ta có được sự phát triển của khoa học? Bằng cách này hay cách khác các cơ quan chính phủ quyết định các vấn đề quan trọng nhất cần được nghiên cứu là gì, có ngăn cản sự hợp tác không? Thật không may, các cơ quan này đang phát triển, nhưng trong lịch sử của khoa học đó không phải là cách khoa học phát triển. Khoa học phát triển ra ngoài trao đổi thị trường tự do.

các giá trị đạo đức trong xã hội chủ nghĩa tư bản.
Thị trường tự do là nền tảng cơ bản của các giá trị đạo đức trong xã hội chủ nghĩa tư bản.

Chủ nghĩa tư bản có phải chỉ chú trọng vật chất?

Chủ nghĩa tư bản thường bị trách cứ như là trọng vật chất. Nó thường bị trách cứ là dùng tiền như một động lực chính. Tiền không phải là một động lực rất cao quý, nhưng nó sạch hơn so với hết thảy.

Nhìn vào sự thật. Trong xã hội nào, bất cứ điều gì có thể là hình thức của tổ chức những người không quan tâm đến giá trị vật chất luôn là một thiểu số nhỏ. Không có xã hội nào trong thế giới ngày nay mà có nhiều vật chất hơn là xã hội tập thể. Các xã hội Nga, xã hội Trung Quốc, Nam Tư – đây là những xã hội đặt tất cả các căng thẳng của họ về vật chất, đến việc đạt được các mục tiêu kinh tế và kế hoạch năm năm, có thể hủy hoại những thành tựu phi vật thể của nhân loại. Tại sao? Bởi vì họ đang ở trong một vị thế đàn áp thiểu số.

Để cho một xã hội được cùng lúc nhân đạo và trao cơ hội cho các thành tựu to lớn của con người thật cần thiết rằng thiểu số nhỏ những người không có vật chất, được hưởng mức độ lớn nhất của tự do. Và xã hội duy nhất mà con người đã từng phát minh, từng được phát hiện, có thể đến gần với điều đó là một xã hội tư bản chủ nghĩa.

Khi nghe mọi người phản đối thị trường hoặc chủ nghĩa tư bản và bạn kiểm tra sự phản đối của họ, bạn sẽ thấy rằng hầu hết những phản ứng tiêu cực đối với chính sự tự do. Điều mà hầu hết mọi người đều phản đối là thị trường cung cấp cho mọi người những gì mọi người muốn thay vì một người giảng lý nghĩ rằng mọi người nên muốn. Đó là sự thật cho dù bạn đang nói về sự phản đối của một Galbraith (John Kenneth Galbraith) với thị trường, cho dù bạn đang nói về sự phản đối của một Nader (Ralph Nader) với thị trường, cho dù bạn đang nói về sự phản đối của một Marx hay Engels hay Lenin với thị trường .

Trong một xã hội thị trường, một xã hội trong đó mọi người được tự do làm việc của riêng họ, trong đó mọi người giao dịch tự nguyện, thật khó để làm điều tốt. Bạn phải thuyết phục mọi người, và không có gì trên thế giới này khó khăn hơn việc đó. Nhưng điều quan trọng là trong xã hội đó cũng khó có thể làm điều xấu.

Sự thật là nếu bạn đã tập trung quyền lực vào tay của một thiên thần, ông ta có thể có thể làm nhiều điều tốt đẹp, như ông ấy xem là vậy, nhưng một người đàn ông tốt cũng là một người đàn ông xấu. Các nhân đức tuyệt vời của một xã hội tư bản thị trường là bằng cách ngăn chặn sự tập trung quyền lực, nó ngăn cản mọi người gây ra các thiệt hại mà quyền lực tập trung có thể làm.

Vì vậy, tôi kết luận rằng chủ nghĩa tư bản cho mỗi gia không phải nhân đạo hay vô nhân đạo; chủ nghĩa xã hội không phải là nhân đạo hay vô nhân đạo. Nhưng chủ nghĩa tư bản có xu mang lại sự tự do hơn với các giá trị nhân đạo hơn của con người. Nó có xu hướng phát triển một bầu không khí thuận lợi hơn cho sự phát triển trên một mặt luân lý cao hơn về trách nhiệm và những thành tựu trong mọi lãnh vực hoạt động của con người.

Bài viết bạn có thể quan tâm:

Chủ nghĩa tư bản liệu có nhân đạo? – 1978

Tự do kinh tế, nguồn gốc của mọi sự tiến bộ

Chia sẻ

Bình Luận