Nhập môn chủ nghĩa hiện thực trong quan hệ quốc tế

Chủ nghĩa hiện thực (realism) là một trong những lý thuyết đề cập nhiều nhất đến các vấn đề văn hóa, văn minh và tôn giáo. Lý thuyết này ban đầu coi quốc gia là chủ thể cơ bản trong các quan hệ quốc tế, vì thế nó gần như không tính đến các nền văn minh và phong trào tôn giáo xuyên quốc gia với tư cách là chủ thể quan hệ quốc tế. Các nền văn minh đơn giản chỉ được coi là một tập hợp những quốc gia riêng rẽ với điểm chung văn hóa nào đó hơn là một nhóm có thể đóng vai trò đáng kể trong quan hệ quốc tế. Đã từng có quan niệm về khu vực bá quyền như bá quyền của La Mã hay châu Âu, nhưng đó không phải là sự phản ảnh tương quan giữa các nền văn minh mà thực chất là tương quan giữa các cường quốc trong khu vực này đối với khu vực khác của thế giới. Lý thuyết này cũng coi quốc gia là nhất thể, tức là không tính đến các lực lượng hay nhóm lợi ích bên trong quốc gia, trong đó có thế lực tôn giáo. Các thế lực tôn giáo chỉ được tính đến khi chúng có sự gắn bó liền với nhà nước nhưng lại chỉ được coi như một loại công cụ của quốc gia nhằm thực hiện lợi ích quốc gia hơn là vì chính mục tiêu của phong trào tôn giáo.

chu-nghia-hien-thuc-trong-quan-he-quoc-he-hien-dai
Lợi ích và quyền lực là 2 điều các quốc gia chủ nghĩa hiện thực theo đuổi.

Đã từng có quan niệm về khu vực bá quyền như bá quyền của La Mã hay châu Âu, nhưng đó không phải là sự phản ảnh tương quan giữa các nền văn minh mà thực chất là tương quan giữa các cường quốc trong khu vực này đối với khu vực khác của thế giới. Lý thuyết này cũng coi quốc gia là nhất thể, tức là không tính đến các lực lượng hay nhóm lợi ích bên trong quốc gia, trong đó có thế lực tôn giáo. Các thế lực tôn giáo chỉ được tính đến khi chúng có sự gắn bó liền với nhà nước nhưng lại chỉ được coi như một loại công cụ của quốc gia nhằm thực hiện lợi ích quốc gia hơn là vì chính mục tiêu của phong trào tôn giáo.
Chính vì vậy mục tiêu của các quốc gia là tìm cách nâng cao quyền lực nhằm tự đảm bảo an ninh và sự tồn tại của mình trong hệ thống thông qua việc cố gắng giành được càng nhiều nguồn lực càng tốt. Điều này dẫn tới việc các quốc gia luôn ở trong thế cạnh tranh và đối đầu lẫn nhau (trong nhiều trường hợp dưới hình thức chiến tranh, xung đột vũ trang) nhằm theo đuổi lợi ích quốc gia dưới dạng quyền lực, khiến cho các quốc gia không thể duy trì việc hợp tác một cách lâu dài.
Chủ nghĩa hiện thực coi bản chất của quan hệ quốc tế là xung đột quyền lực bởi mọi quốc gia đều theo đuổi quyền lực trong quan hệ quốc tế, trong khi quyền lực luôn có tổng số bằng 0. Vì thế, lý thuyết này nhìn nhận xung đột giữa các nền văn minh hay chiến tranh tôn giáo trong lịch sử đều là những cuộc chiến giữa các quốc gia nhằm tranh giành quyền lực, đặc biệt là trong các lĩnh vực chính trị và kinh tế. Xung đột văn hóa/văn minh được quy vào mâu thuẫn quyền lực chứ không phải xuất phát từ mâu thuẫn giá trị, niềm tin và bản sắc, do đó nó coi nhẹ khả năng giải quyết xung đột bằng hợp tác vào giao lưu trong lĩnh vực văn hóa – xã hội.

Tình trạng vô chính phủ

Trong phạm vi một quốc gia, nhà nước – với quyền hành pháp, lập pháp và tư pháp -giữ nhiệm vụ ban hành luật pháp, chế tài người vi phạm nhằm đảm bảo an ninh, trật tự của xã hội. Tuy nhiên trong hệ thống quốc tế, một thiết chế đảm bảo các chức năng như nhà nước của các quốc gia không tồn tại. An ninh và sự sống còn của mỗi quốc gia do họ tự bảo đảm, tùy thuộc vào sức mạnh nội tại hay các liên minh quân sự với đồng minh. Tình trạng thiếu vắng một siêu chính phủ đứng trên các quốc gia trong quan hệ quốc tế được gọi là tình trạng vô chính phủ.
Kể từ khi ra đời, chủ nghĩa hiện thực đã có các bước phát triển với nhiều bổ sung khác nhau. Hiện nay, chủ nghĩa hiện thực được chia làm hai phân nhánh chính, đó là chủ nghĩa hiện thực cổ điển (classical realism) và chủ nghĩa tân hiện thực (neo-realism), hay còn gọi là chủ nghĩa hiện thực cấu trúc (structural realism).

Chủ nghĩa hiện thực cổ điển

 

 

 

 

 

 

Chia sẻ

Bình Luận