Chính sách đối ngoại của Trung Quốc ở Châu Phi và Mỹ Latin bắt đầu khi nào?

Chính sách đối ngoại của Trung Quốc bắt đầu có mặt ở châu Phi trong thời kỳ chiến tranh lạnh, thiết lập quan hệ ngoại giao và buôn bán với những nước ít được Mỹ hay Liên Xô để ý đến. Một hình thức đầu tư mà kết quả ngày hôm nay cho phép Trung Quốc vừa có nguồn cung ứng dầu hỏa và tài nguyên, vừa có thị trường cho xuất khẩu công nghiệp. Năm 2004, trao đổi giữa Trung Quốc và các nước châu Phi vượt 20 tỷ USD, tăng gấp đôi so với năm 2000. Dầu hỏa là mối quan tâm hàng đầu của Trung Quốc, động cơ chính trong sự phát triển của luồng thương mại này. Trung Quốc hiện là nước tiêu thụ dầu hóa lớn thứ nhì thế giới sau Mỹ và nhu cầu ngày càng tăng. Để bảo đảm cung cấp dầu giữ mức tăng trường kinh tế, Trung Quốc cần đa dạng hoá các nguồn cung ứng, để bớt lệ thuộc vào vùng Trung Đông. Hơn 25% số đầu nhập vào Trung Quốc hiện nay là từ châu Phi, chủ yếu là Sudan và Angola. Sau Diễn đàn Trung Quốc châu Phi (China-Africa Forum) đầu tiên tại Bắc Kinh năm 2000, Trung Quốc đã ký thoả thuận thương mại với 40 nước châu Phi và tiếp tục trau đổi quan hệ qua các hội nghị chuyên đề Trung Phi. Nếu ngày trước các quan hệ xây dụng chủ yếu trên cơ sở ý thức hệ, với các nước “anh em” như Tanzania và Zambia, thì ngày nay Trung Quốc cung cấp vũ khí cho Sudan, một chính quyền thường xuyên bị thế giới lên án vì chà đạp nhân quyền, để đổi lấy 40% sản lượng đầu của Sudan. Và Chủ tịch Hồ Cẩm Đào khi đi thăm châu Phi trong năm 2004, không ghé nước Bénin, đồng chí của Trung Quốc trong suốt 30 năm, mà đến chào Omar Bongo, ông tổng thống độc tài của xứ Gabon bé nhỏ nhưng có mỏ dầu!

chính sách đối ngoại Trung Quốc ở Châu Phi và Mỹ Latin
Bằng các thỏa thuận về kinh tế và viện trợ không như các yêu cầu về dân chủ, nhân quyền như Mỹ và phương Tây, nhiều quốc gia Châu Phi rất “yêu mến” Trung Quốc.

Chính sách đối ngoại của Trung Quốc-ngoại giao năng lượng và tài nguyên

Sau chuyến đi thăm bồn nước châu Mỹ Latin của ông Hồ Cẩm Đào tháng 11.2004, Brazil, Chile và Argentina đều công nhận quy chế MES cho Trung Quốc (ở Cuba thì chắc vấn đề này không được đặt ra!) và Chile tuyên bố sẽ bắt đầu thương thuyết FTA với Trung Quốc vào tháng 1.2005. Những thoả thuận thương mại và đầu tư được ký kết trong chuyến đi của ông Hồ Cẩm Đào (cũng với một phái đoàn hùng hậu gần 200 doanh nhân) cho thấy cái gì lôi cuốn Trung Quốc ở châu này: nguyên liệu. Tại Cuba, nước có nhiều trữ lượng niken nhất thế giới, Trung Quốc sẽ đầu tư khai thác các mỏ kền ở San Felipe và xây dựng nhà máy Las Camariocas với chi phí 500 triệu USD để sản xuất 68.000 tấn feroniken một năm. Trung Quốc cũng đã đầu tư vào các mỏ đồng ở Chile và Pérou, mỏ dầu ở Ecuador và mỏ vàng ( Venezuela) để phục vụ cho một chính sách phát triển dựa trên kỹ nghệ nặng và xuất khẩu hàng công nghiệp, Trung Quốc phải đáp ứng những nhu cầu nguyên vật liệu khổng lồ, và trở thành nước tiêu thụ đồng, thiết, kẽm, platin, sắt và thép lớn nhất thế giới. Những nguyên vật liệu này lại là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nhiều nước châu Mỹ Latin. Nhập khẩu cúì Trung Quốc từ mấy nước này do đó bùng ra mạnh từ mấy năm nay: trong năm 2003, nhập khẩu từ Argentina tăng 125%, từ Venezuela tăng 80%, từ Colombia tăng 60%.

Nhưng đối tác chính của Trung Quốc ở đây là Brazil, nước lớn nhất châu Mỹ Latin và, tuy còn phải đương đầu với nạn nghèo đói và nhiều vấn đề xã hội gay go, thuộc vào nhóm các nước đang lên (emerging countries) và rất nổi bật trong WTO. Quan hệ với Brazil đã có từ năm 1989, khi Trung Quốc đi tìm những bạn hàng “phi chính trị”, không tham gia vào phong trào lên án cuộc đàn áp biểu tình tại Thiên An Môn. Từ sau khi Trung Quốc vào WTO, thương mại với châu Mỹ Latin, đặc biệt là Brazil, tăng rất nhanh. Chỉ trong 5 năm, xuất khẩu của Brazil sang Trung Quốc tăng gấp 8 lần, từ 676 triệu USD năm 1999 lên 5,43 tỷ năm 2004. Trao đổi song phương có thể đạt 10 tỷ năm 2005, tăng hơn gấp đôi so với 4 tỷ USD năm 2002. Gần một nửa kim ngạch xuất khẩu của Brazil sang Trung Quốc là hạt đậu nành và quặng sắt, phục vụ cho các nhà máy thép và cho phép Trung Quốc chuyển hướng nông nghiệp từ sản xuất ngũ cốc sang các nông sản xuất khẩu có giá trị cao hơn, như đã thấy trong phần phân tích nông nghiệp ở trên. Sau chuyến đi của ông Hồ Cẩm Đào, Trung Quốc và Brazil mở rộng hợp tác: Brazil sẽ xuất phụ tùng xe hơi sang Trung Quốc và Trung Quốc sẽ bắt đầu chế tạo máy bay theo mẫu mã và dùng linh kiện của Brazil. Ngoài ra hai nước cùng thực hiện dự án chế tạo một vệ tinh quan sát trái đất, để phóng lên quỹ đạo năm 2010 và bản các hình ảnh truyền thông cho các nước khác…

Chính sách đối ngoại của Trung Quốc ở Mỹ Latin
Đối với các quốc gia cánh tả tại Mỹ Latin, Trung Quốc luôn là một sự lựa chọn thú vị và ưu tiên hàng đầu.

Brazil cũng là đồng minh của Trung Quốc trong khuôn khổ WTO. Ngoài việc cùng lãnh đạo nhóm G-20, Brazil cũng đóng vai trò “thí nghiệm” cho Trung Quốc trong mấy năm đầu là thành viên mới áp dụng chính sách “toạ sơn quan hổ đầu” cố hữu, Trung Quốc quan sát sự năng nổ của Brazil; nhất là trong các vụ kiện lớn, sôi nổi, như tranh chấp với Mỹ về bông sợi và với Canada về máy bay, để rút kinh nghiệm trước khi thật sự “tham chiến”. Về phía Brazil, liên kết với Trung Quốc cũng phù hợp với một quan điểm rất thiết thân của tổng thống Luiz Inacio Lula da Silva (“Lula”): hợp tác Nam-Nam, tức là đẩy mạnh quan hệ kinh tế, chính bị giữa các nước đang phát triển để thoát khỏi lệ thuộc vào các nước giàu. Từ khi có nhóm G-ZB, ông còn mơ đến việc hình thành một trục Brazil Ấn Độ Trung Quốc để đối đầu vơi các nước phát triển trong các tổ chức quốc tế, giành thế chủ động và nghiêng cán cân lực lượng về phía thế giới thứ ba. Đi thăm Ấn Độ và Trung Quốc, ông không ngừng cổ vũ cho đề nghị ấy, và kêu gọi hai nước này cùng Brazil đảo ngược các quan tâm của thế giới để đưa chống nghèo đói lên ưu tiên số một thay vì chống khủng bố. Nhưng đây chỉ là ảo tưởng vì Trung Quốc không hề chia sẻ những suy ngủ và lập trường của phong trào chống toàn cầu hoá, dấu là dưới hình thức ôn hòa và chừng mực của ông Lula, mà càng ngày càng cư xử như một đại cường quốc, đòi hỏi quyền lợi và vị thế tương xứng với sức mạnh của mình. Trung Quốc đầu còn nghĩ đến lãnh đạo cách mạng thế giới mà chỉ có tham vọng lãnh đạo kinh tế thế giới, dân còn ca ngợi bần cố nông mà chỉ muốn ngồi chung mâm với vua quan. Và để tiến đến vị trí chóp bu đó, chiến lược của Trung Quốc không chỉ toàn cầu mà còn toàn diện.

Nguồn: Trung Quốc nhìn từ nhiều phía, NXB Tri Thức, trang 159-161

Bài viết có thể bạn quan tâm

  1. Trung Quốc và một số vấn đề an ninh đối với Việt Nam và khu vực
  2. Vai trò của Trung Quốc trong chiến tranh Việt Nam
  3. Hà Nội đã từng im lặng khi Trung Quốc chiếm Hoàng Sa 1974
Chia sẻ

Bình Luận